İtfaiyecilik Sözlüğü
Kaynaklarıyla birlikte okuyun, ilgili konuları keşfedin.
Alev
Alev; gaz fazında gerçekleşen yanmanın görünür ışık yayan bölümüdür. Rengi, biçimi ve davranışı yanıcı maddeye, sıcaklığa, oksijen miktarına ve yanma koşullarına göre değişebilir.
Backdraft
Backdraft; oksijeni azalmış, sıcak ve yanıcı gazlarla dolu kapalı bir ortama ani hava girişi sonrasında oluşabilen hızlı deflagrasyon olayıdır.
Debi
Debi; bir akışkanın belirli bir kesitten birim zamanda geçen hacmidir. İtfaiyecilikte genellikle litre/dakika veya metreküp/saat birimleriyle ifade edilir ve pompa, hortum, lans, monitör ve yangın suyu hesaplarında temel bir değerdir.
Flashover Ne Demek? İtfaiyecilikte Terim Anlamı
Flashover, kapalı hacim yangınında yanmanın hacim genelinde hızla yaygınlaşıp tam gelişmiş evreye geçmesidir.
Hidrant
Hidrant, yangın söndürme çalışmalarına su sağlamak üzere bir su tesisatına bağlanan özel bağlantı noktasıdır.
Lans
Lans, hortum hattının sonunda söndürme akışkanının yönlendirilmesini sağlayan ekipmandır.
Nozul
Nozul, sıvı veya gazın çıkışını biçimlendiren uç elemandır.
Rollover
Rollover, kapalı bir yangın ortamının üst bölümünde biriken yanıcı gazların içinde görülebilen alev ilerlemesidir.
SCBA
SCBA, İngilizce Self-Contained Breathing Apparatus ifadesinin kısaltmasıdır.
Termal kamera
Termal kamera, yüzeylerden gelen kızılötesi ışınımı görüntüye dönüştüren cihazdır.
Acil durum
Acil durum, olağan işleyişi bozan ve zamanında koruyucu ya da müdahale edici işlem gerektiren olaydır.
Acil durum planı
Acil durum planı, olası tehlikeler karşısında görevlerin, haberleşmenin, müdahale ve tahliye düzeninin önceden belirlendiği plandır.
Acil çıkış
Acil çıkış, tehlike altındaki bir yerden güvenli bir alana ulaşmayı sağlayan çıkıştır.
Acil durum ekibi
Acil durum ekibi, acil olaylarda belirli görevleri yerine getirmek üzere görevlendirilmiş ve buna uygun hazırlık yapmış personel grubudur.
Acil aydınlatma
Acil aydınlatma, normal aydınlatmanın devre dışı kalması durumunda güvenli hareketi destekleyen aydınlatmadır.
Afet
Afet, toplumda fiziksel, ekonomik veya sosyal kayıplar oluşturan ve olağan yaşamı ciddi biçimde kesintiye uğratan olayların sonuçlarını anlatır.
Afet yönetimi
Afet yönetimi, afet risklerinin azaltılması, hazırlık, müdahale ve iyileştirme çalışmalarının birlikte yürütülmesidir.
Afet riski
Afet riski, bir tehlikenin belirli koşullarda oluşturabileceği kayıp ve zarar olasılığıyla ilişkilidir.
Afete hazırlık
Afete hazırlık, bir afet meydana geldiğinde insanların ve kurumların görevlerini daha düzenli yerine getirebilmesi için önceden yaptığı çalışmalardır.
Afet lojistiği
Afet lojistiği, müdahale ve yaşamın sürdürülmesi için gereken insan, malzeme ve hizmetlerin uygun yere ulaştırılması ve yönetilmesidir.
AFAD
AFAD, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının kısa adıdır.
Alarm
Alarm, bir tehlikenin veya müdahale gerektiren durumun insanlara ya da ilgili sisteme bildirilmesidir.
Alarm paneli
Alarm paneli, yangın algılama sisteminden gelen sinyalleri izleyen, gösteren ve tasarımına göre ilgili uyarı işlevlerini yöneten merkez birimdir.
Algılama
Algılama, yangın veya başka bir tehlikeyle ilişkili belirtinin fark edilmesidir.
Alt patlama sınırı
Alt patlama sınırı, yanıcı bir gaz veya buharın hava içindeki karışımında alevin yayılabildiği en düşük derişimi ifade eder.
Ankraj
Ankraj, bir emniyet veya kurtarma sistemindeki kuvvetleri taşıyıcı yapıya aktaran bağlantı noktası ya da düzenidir.
Arazöz
Arazöz, yangın müdahalesinde su taşıma ve pompalama işlevlerini bir arada sunan araç için kullanılan addır.
Arama
Arama, kayıp veya tehlike altındaki kişinin yerini belirlemeye yönelik sistemli çalışmadır.
Arama köpeği
Arama köpeği, belirli koku ve arama görevleri için eğitilen, sevk ve idarecisiyle birlikte çalışan köpektir.
ARFF
ARFF, Aircraft Rescue and Fire Fighting ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede hava aracı kurtarma ve yangınla mücadele hizmetlerini anlatır.
Asansör kurtarma
Asansör kurtarma, asansörde mahsur kalan kişilerin yetkili ve eğitimli ekip tarafından güvenli alana çıkarılmasıdır.
Atmosfer ölçümü
Atmosfer ölçümü, bir ortamın oksijen düzeyi, yanıcı gazları veya belirli zehirli bileşenleri bakımından uygun cihazlarla değerlendirilmesidir.
Ayırıcı
Ayırıcı, teknik kurtarmada iki yüzey arasında açıklık oluşturmak için kontrollü kuvvet uygulayan alettir.
Baca yangını
Baca yangını, bacada biriken yanıcı maddelerin veya baca çevresindeki yapı bileşenlerinin tutuşmasıyla ilişkili yangındır.
Bağımsız solunum cihazı
Bağımsız solunum cihazı, kullanıcının solunacağı gaz kaynağını yanında taşıdığı koruyucu sistemdir.
Basınç
Basınç, bir yüzeye etki eden kuvvetin yüzey alanına oranıdır.
Basınç kaybı
Basınç kaybı, akışkan bir hat boyunca ilerlerken sürtünme ve yerel dirençler nedeniyle kullanılabilir basıncın azalmasıdır.
Basınçlandırma
Basınçlandırma, yangın güvenliğinde korunacak hacimde çevresine göre basınç farkı oluşturarak duman girişini sınırlamaya yönelik sistemdir.
Basınç düşürücü
Basınç düşürücü, girişteki akışkan basıncını kullanım noktasının gerektirdiği daha düşük düzeye düzenleyen elemandır.
Basınçlı hava tüpü
Basınçlı hava tüpü, uygun nitelikteki havayı basınç altında depolayan kaptır.
Batarya
Batarya, elektrik enerjisini kimyasal biçimde depolayıp gerektiğinde sağlayan hücre veya hücre grubudur.
BLEVE
BLEVE, basınç altında bulunan ve atmosfer basıncındaki kaynama sıcaklığının üzerinde olan sıvının kabı aniden bütünlüğünü kaybettiğinde hızlı buharlaşma ve genleşmeyle oluşan fiziksel patlamadır.
Boğma
Boğma, söndürmede yanmanın sürmesi için gereken oksitleyicinin yakıta erişimini sınırlama yaklaşımıdır.
Bölgelendirme
Bölgelendirme, olay alanını risk, görev veya erişim koşullarına göre anlamlı bölümlere ayırmaktır.
Can yeleği
Can yeleği, suda yüzdürme desteği ve ürünün tasarımına göre kullanıcının konumunu desteklemek amacıyla giyilen donanımdır.
Çekvalf
Çekvalf, akışkanın belirli yönde geçmesine izin verirken ters akışı sınırlamak için kullanılan vana elemanıdır.
Çıkrık
Çıkrık, hortum veya halatın düzenli biçimde sarılmasını ve gerektiğinde açılmasını sağlayan döner taşıma düzenidir.
Çökme
Çökme, bir yapı, yapı parçası veya zeminin taşıma ve bütünlük koşullarını kaybederek yer değiştirmesi ya da yıkılmasıdır.
Çökme bölgesi
Çökme bölgesi, yapı parçalarının düşmesi, devrilmesi veya yayılması nedeniyle erişimin sınırlandırıldığı tehlikeli alandır.
Dağıtıcı
Dağıtıcı, bir ana su hattından gelen akışı birden fazla çıkışa ayıran bağlantı ekipmanıdır.
Dekontaminasyon
Dekontaminasyon, insan, ekipman veya yüzey üzerindeki tehlikeli kirleticinin uzaklaştırılması ya da etkisinin azaltılmasına yönelik işlemlerdir.
Deluge sistemi
Deluge sistemi, açık boşaltma elemanlarına bir kontrol vanasının açılmasıyla topluca su sağlayan sabit söndürme düzenidir.
Deprem
Deprem, yer içinde açığa çıkan enerjinin dalgalar hâlinde yayılmasıyla oluşan sarsıntıdır.
Dirençlilik
Dirençlilik, toplumun veya sistemin tehlikelere dayanma, değişen koşullara uyum sağlama ve temel işlevlerini sürdürüp yeniden kurabilme kapasitesidir.
Duman
Duman, yanma ve ısıl ayrışma sırasında oluşan gazların, sıvı damlacıklarının ve katı parçacıkların hava içindeki karışımıdır.
Duman damperi
Duman damperi, havalandırma veya duman kontrol hatlarında dumanın geçişini yönetmek üzere kullanılan hareketli kontrol elemanıdır.
Duman dedektörü
Duman dedektörü, dumanın belirli fiziksel özelliklerine duyarlı yangın algılama elemanıdır.
Duman kontrolü
Duman kontrolü, yangında dumanın bina içindeki yayılımını ve birikimini sınırlamak veya yönetmek için kullanılan önlemler bütünüdür.
Duman tahliyesi
Duman tahliyesi, dumanın belirli bir hacimden doğal açıklıklar veya mekanik sistemlerle uzaklaştırılmasıdır.
Düşüş durdurma
Düşüş durdurma, düşmeye başlayan kişinin hareketini uygun donanımla durdurmayı amaçlayan koruma sistemidir.
Düğüm
Düğüm, halatın bağlantı, birleştirme veya belirli bir işlev için düzenlenmiş biçimidir.
Eğitim tatbikatı
Eğitim tatbikatı, görevlerin ve planların kontrollü bir senaryo üzerinden uygulanmasıdır.
Ekip amiri
Ekip amiri, kendisine verilen ekibin görevlerini kurumun yetki ve sorumluluk düzeni içinde yöneten kişidir.
Ekip koordinasyonu
Ekip koordinasyonu, farklı görevlerin zaman, alan ve bilgi bakımından birbirini destekleyecek şekilde düzenlenmesidir.
Elektrik yangını
Elektrik yangını, elektrikli donanımla ilişkili yangınları anlatan günlük ifadedir.
Emiş hattı
Emiş hattı, pompanın akışkanı su kaynağından aldığı giriş hattıdır.
Emiş süzgeci
Emiş süzgeci, pompa girişine iri yabancı maddelerin ulaşmasını sınırlayan elemandır.
Emniyet kemeri
Emniyet kemeri, kullanıcıyı konumlandırma veya düşmeye karşı koruma amacıyla kullanılan vücut donanımları için genel bir ifadedir.
Enkaz
Enkaz, yıkılmış veya ağır hasar görmüş yapı ve nesnelerin oluşturduğu kalıntılardır.
Enkaz arama
Enkaz arama, yıkıntı içindeki kişilerin konumunu belirlemeye yönelik sistemli çalışmadır.
Gaz dedektörü
Gaz dedektörü, belirli gazların varlığına veya derişimine duyarlı algılama cihazıdır.
Gaz ölçüm cihazı
Gaz ölçüm cihazı, sensörlerinin kapsamındaki gazları veya oksijen düzeyini sayısal olarak değerlendiren donanımdır.
Gaz sızdırmaz elbise
Gaz sızdırmaz elbise, belirlenmiş deney ve kullanım koşullarında gaz girişini sınırlayacak biçimde tasarlanmış kimyasal koruyucu giysidir.
Gönüllü itfaiyeci
Gönüllü itfaiyeci, belirli bir teşkilatın eğitim ve görevlendirme düzeni içinde gönüllü hizmet veren kişidir.
Güvenli bölge
Güvenli bölge, belirli bir olayda değerlendirilmiş tehlikelerden korunmak için ayrılan alandır.
Güvenlik bilgi formu
Güvenlik bilgi formu, kimyasal ürünün tehlikeleri, maruziyet ve güvenli yönetim bilgilerini düzenli başlıklarda sunan belgedir.
Haberleşme
Haberleşme, ekipler ve komuta birimleri arasında göreve ilişkin bilgi alışverişidir.
Halat koruyucu
Halat koruyucu, halatın keskin, pürüzlü veya aşındırıcı yüzeylerle temas etkisini azaltmak amacıyla kullanılan yardımcı donanımdır.
Hava yönetimi
Hava yönetimi, solunum cihazındaki mevcut kaynağın görev, dönüş ve beklenmeyen durumlar için planlı kullanılmasıdır.
Havalandırma
Havalandırma, havanın bir hacme girip çıkmasıdır; doğal açıklıklarla veya mekanik cihazlarla gerçekleşebilir.
Hidrolik kesici
Hidrolik kesici, hidrolik güç yardımıyla uygun malzemeleri kesmek için kullanılan teknik kurtarma aletidir.
Hidrolik ram
Hidrolik ram, doğrusal hareketle itme veya açıklık oluşturma kuvveti sağlayan kurtarma ekipmanıdır.
Hidrolik güç ünitesi
Hidrolik güç ünitesi, kurtarma aletlerinin çalışması için basınçlı hidrolik akış sağlayan kaynaktır.
Hortum
Yangın hortumu, su veya uygun söndürme akışkanını kaynaktan kullanım noktasına taşıyan esnek iletim elemanıdır.
Hortum köprüsü
Hortum köprüsü, geçiş güzergâhında bulunan hortumun araç veya diğer geçiş etkilerinden korunmasına yardımcı düzenektir.
Hortum rakoru
Hortum rakoru, hortumları birbirine veya pompa, lans ve diğer donanıma bağlayan bağlantı parçasıdır.
Isı
Isı, sıcaklık farkı nedeniyle bir sistemden diğerine aktarılan enerjidir.
Isı açığa çıkış hızı
Isı açığa çıkış hızı, yanmanın birim zamanda çevreye verdiği enerji miktarıdır.
Isı dedektörü
Isı dedektörü, sıcaklıkla ilişkili değişimleri algılayıp yangın alarm sistemine bilgi ileten algılama elemanıdır.
Isıl ışınım
Isıl ışınım, ısı enerjisinin elektromanyetik dalgalar aracılığıyla aktarılmasıdır.
Isıl iletim
Isıl iletim, ısı enerjisinin madde içinde veya temas eden maddeler arasında aktarılmasıdır.
Isıl taşınım
Isıl taşınım, hareket eden gaz veya sıvının ısı enerjisini başka bir yere taşımasıdır.
Islak borulu sistem
Islak borulu sistem, normal bekleme durumunda borularında su bulunan otomatik yağmurlama sistemidir.
İhbar
İhbar, acil yardım gerektiren bir olayın yetkili çağrı merkezine bildirilmesidir.
İhbar butonu
İhbar butonu, yangını fark eden kişinin alarm sistemini elle devreye sokmasını sağlayan elemandır.
İkincil arama
İkincil arama, ilk aramadan sonra alanın yeniden ve sistemli biçimde kontrol edilmesidir.
İlk müdahale
İlk müdahale, olayın başlangıcında veya olay yerine ilk ulaşan ekip tarafından yapılan öncelikli çalışmalardır.
İlk yardım
İlk yardım, sağlık ekibi ulaşıncaya kadar yaşamı korumak ve durumun kötüleşmesini önlemek amacıyla olay yerindeki imkânlarla yapılan ilaçsız uygulamalardır.
İstasyon
İstasyon, itfaiye personelinin, araçlarının ve görev donanımının hazır tutulduğu hizmet noktasıdır.
İtfaiye bağlantı ağzı
İtfaiye bağlantı ağzı, binanın sabit sulu yangın tesisatına itfaiye araçlarından su desteği verilebilmesi için düzenlenmiş bağlantıdır.
İtfaiye Eri Ne Demek? Kısa Tanım ve Görev Alanı
İtfaiye eri, belediye itfaiye teşkilatındaki personel unvanlarından biridir. Söndürme ve kurtarma çalışmalarında ekip düzeni içinde kendisine verilen görevleri yerine getirir.
İtfaiye pompası
İtfaiye pompası, yangınla mücadelede suya enerji aktararak istenen akış ve basıncın sağlanmasına yardımcı olan pompadır.
İtfaiye santrali
İtfaiye santrali, birimin haberleşme ve ekiplerle bilgi akışını destekleyen iletişim noktasıdır.
İyileştirme
İyileştirme, afet sonrasında yaşam koşullarının, hizmetlerin ve toplumsal işleyişin yeniden kurulmasına yönelik çalışmalardır.
Jeneratör
Jeneratör, mekanik enerjiden elektrik üretmeye yarayan düzendir.
Kaçış yolu
Kaçış yolu, binanın herhangi bir noktasından güvenli çıkışa ulaşmak için izlenen güzergâhın bütünüdür.
Kaçış merdiveni
Kaçış merdiveni, tahliye güzergâhının katlar arasındaki düşey bölümünü oluşturan merdivendir.
Kaçış uzaklığı
Kaçış uzaklığı, bir noktadan ilgili çıkışa kadar kaçış güzergâhı boyunca değerlendirilen mesafedir.
Kapasite
Kapasite, bir görevi yerine getirmek için kullanılabilecek insan, bilgi, araç, malzeme ve organizasyon imkânlarının bütünüdür.
Kapalı alan
Kapalı alan, çalışanların sürekli bulunması için tasarlanmamış ve giriş çıkışı sınırlı olabilen çalışma hacmidir.
Karabina
Karabina, halat ve emniyet düzenlerinde parçalar arasında bağlantı kuran açılır kapılı donanımdır.
Karbonmonoksit
Karbonmonoksit, karbon içeren yakıtların eksik yanmasıyla oluşabilen renksiz ve kokusuz zehirli gazdır.
Karbondioksit
Karbondioksit, CO₂ formülüyle gösterilen bir gazdır.
Kavitasyon
Kavitasyon, sıvıda yerel basıncın düşmesiyle oluşan buhar boşluklarının daha yüksek basınçlı bölgede çökmesi olayıdır.
KBRN
KBRN, kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer tehlikeleri birlikte adlandıran kısaltmadır.
Kentsel arama kurtarma
Kentsel arama kurtarma, özellikle çökmüş veya ağır hasarlı yapılarda kişilerin bulunması ve güvenli biçimde çıkarılmasına yönelik uzmanlaşmış çalışmalardır.
Kimyasal koruyucu elbise
Kimyasal koruyucu elbise, belirli kimyasal maruziyetlere karşı vücudu korumak için tasarlanmış giysidir.
Kişisel koruyucu donanım
Kişisel koruyucu donanım (KKD), kullanıcıyı belirli sağlık ve güvenlik risklerinden korumak üzere giyilen veya taşınan donanımdır.
Komuta
Komuta, olayın hedeflerini belirleyen ve ekiplerin görevlerini yetki, sorumluluk ve haberleşme düzeni içinde yönlendiren yönetim işlevidir.
Komuta aracı
Komuta aracı, olay yönetimini sahaya yakın bir noktada yürütmek için haberleşme ve çalışma altyapısı sağlayan özel görev aracıdır.
Kombine kurtarma aleti
Kombine kurtarma aleti, kesme ve ayırma işlevlerini aynı gövdede birleştiren motorlu veya hidrolik kurtarma donanımıdır.
Kontaminasyon
Kontaminasyon, bir kişinin, nesnenin veya çevrenin tehlikeli bir maddeyle kirlenmesidir.
Kor
Kor, yanma sırasında veya sonrasında yüksek sıcaklığını koruyan, ışık yayabilen katı yakıt parçasıdır.
Koruyucu başlık
İtfaiyeci koruyucu başlığı, başın ve boynun uygun bölgelerinde ısıl korumayı tamamlayan özel giysidir.
Köpük
Yangın söndürme köpüğü, uygun köpük çözeltisinin gazla birleşmesiyle oluşan kabarcıklı söndürme ortamıdır.
Köpük konsantresi
Köpük konsantresi, belirlenen oranda suya katılarak söndürme çözeltisi hazırlanan yoğunlaştırılmış üründür.
Köpük çözeltisi
Köpük çözeltisi, su ile köpük konsantresinin ürün için belirlenen hacim oranında hazırlanmış karışımıdır.
Köpük lansı
Köpük lansı, hazırlanmış köpük çözeltisini uygun akış ve dağılımla uygulamaya yarayan hortum ucu ekipmanıdır.
Köpük oranlayıcı
Köpük oranlayıcı, su akışına belirlenen miktarda köpük konsantresi katan cihaz veya sistemdir.
Kuru borulu sistem
Kuru borulu sprinkler sistemi, normal bekleme durumunda dağıtım borularında basınçlı hava veya uygun gaz bulunan sulu söndürme sistemidir.
Kuru kimyevi toz
Kuru kimyevi toz, uygun kimyasal bileşiklerden hazırlanmış ince parçacıklı yangın söndürme maddesidir.
Kurtarma
Kurtarma, tehlike altındaki kişiye ulaşılması, bulunduğu durumdan çıkarılması ve güvenli alana aktarılmasına yönelik çalışmadır.
Kurtarma halatı
Kurtarma halatı, insan veya ekipman yükünün taşınması, konumlandırılması ya da emniyete alınması için uygun teknik özellikleri bulunan halattır.
Kurtarma üçayağı
Kurtarma üçayağı, dikey erişim noktası üzerinde uygun bir üst bağlantı oluşturmak için kullanılan taşınabilir destek düzenidir.
Kurtarma yastığı
Kurtarma yastığı, basınçlı havayla genişleyerek yük kaldırmaya veya kontrollü yer değiştirmeye yardım eden pnömatik donanımdır.
Lojistik
Afet ve itfaiyecilikte lojistik, müdahalenin sürdürülebilmesi için gereken malzeme, personel desteği, ulaşım, ikmal ve hizmetlerin düzenlenmesidir.
Makara
Makara, halatın üzerinden ilerlediği döner tekerlek yardımıyla kuvvetin yönünü değiştiren veya çekme sistemine katılan donanımdır.
Maruziyet Ne Demek? Anlamı, Türleri ve Örnekleri
Maruziyet, bir etkenin etkisine açık olma veya o etkenle temas etme durumudur. Dumanı solumak, gürültülü bir ortamda bulunmak ya da tehlikenin etkileyebileceği bir bölgede yaşamak farklı maruziyet örnekleridir.
Maske uyumu
Maske uyumu, sıkı oturan bir solunum maskesinin kullanıcı yüzünde gerekli sızdırmazlığı sağlayabilmesidir.
Monitör
Monitör, büyük miktarda suyu veya köpük çözeltisini belirli bir yöne göndermek için kullanılan, sabit ya da taşınabilir yangın müdahale donanımıdır.
Motopomp
Motopomp, motorla çalışan taşınabilir pompadır; yangın suyu temininde veya uygun model seçildiğinde su tahliyesinde kullanılır.
Müdahale
Müdahale, afet veya acil durumda canı korumak, tehlikeyi kontrol etmek ve acil ihtiyaçları karşılamak için yürütülen faaliyetlerdir.
Müdahale planı
Müdahale planı, afet ve acil durumda görevleri, sorumlulukları, kaynakları ve koordinasyonu önceden belirleyen çalışma düzenidir.
Negatif basınçlı havalandırma
Negatif basınçlı havalandırma, bir bölgedeki havanın mekanik olarak dışarı çekilmesiyle duman veya kirleticilerin uzaklaştırılmasını hedefler.
Oksitleyici
Oksitleyici, başka maddelerin yanmasını başlatabilen veya şiddetlendirebilen kimyasal özelliktir; yanıcı olmakla aynı anlama gelmez.
Oksijen yetersizliği
Oksijen yetersizliği, solunan ortamda oksijenin güvenli solunum için yeterli olmamasıdır; özellikle kapalı alanlarda ciddi tehlike oluşturur.
Olay komutanı
Olay komutanı, olay yönetim sisteminde hedefleri belirleyen ve müdahalenin genel yönetimini üstlenen sorumluyu ifade eder.
Olay yeri güvenliği
Olay yeri güvenliği, yaralıya veya tehlikeye yaklaşmadan önce kişileri tehdit eden risklerin belirlenmesi ve güvenli yardım şartlarının sağlanmasıdır.
Orman yangını
Orman yangını, orman ekosistemindeki yanıcı maddeleri etkileyerek açık alanda yayılma eğilimi gösteren kontrol dışı yanma olayıdır.
Önleme
Önleme, yangın veya acil durumun ortaya çıkmasını engellemek için tehlike kaynaklarına yönelik önceden alınan tedbirlerdir.
Parlama
Parlama, yanıcı buhar veya gazın uygun koşullarda hızla alev alması için kullanılan terimdir; parlama noktasıyla aynı kavram değildir.
Pasif yangın güvenliği
Pasif yangın güvenliği, yapının tasarımı ve yapı elemanlarıyla yangının yayılmasını sınırlayan ve güvenli tahliyeyi destekleyen önlemlerdir.
Patlama
Patlama, enerjinin çok kısa sürede açığa çıkmasıyla basınç etkisi oluşturabilen olaydır; her patlamanın kaynağı aynı değildir.
Patlayıcı atmosfer
Patlayıcı atmosfer, yanıcı gaz, buhar, sis veya tozun hava ile oluşturduğu ve tutuşma sonrasında yanmanın yayılabildiği karışımdır.
Periyodik kontrol
Periyodik kontrol, iş ekipmanının güvenli kullanım koşullarını yetkili kişilerce belirli aralıklarla muayene, deney veya testlerle değerlendirmektir.
Piroliz
Piroliz, bir maddenin ısı etkisiyle kimyasal olarak ayrışmasıdır. Yangında yakıt oluşumu ve tutuşmayla ilişkisini öğrenin.
Pompa
Pompa, sıvıya enerji kazandırarak taşınmasını sağlayan makinedir. İtfaiyede su temini, basınçlandırma ve tahliyede kullanılır.
Pozitif basınçlı havalandırma
Pozitif basınçlı havalandırma, fanla hava verilerek belirlenen çıkış yönünde akış oluşturulmasıdır; yangın davranışıyla birlikte planlanır.
Risk
Risk, tehlikenin zarar doğurma olasılığı ve sonuçlarıyla ilgilidir. Tehlike, maruziyet ve mevcut önlemler birlikte değerlendirilir.
Risk azaltma
Risk azaltma, afetlerin ve tehlikeli olayların yol açabileceği kayıpları azaltmak için olay öncesinde yürütülen planlı çalışmalardır.
Risk değerlendirmesi
Risk değerlendirmesi; tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analiz edilmesi ve kontrol önlemlerinin kararlaştırılması sürecidir.
Röle pompalama
Röle pompalama, uzak su kaynağından iletimde pompaların seri biçimde birbirini beslemesidir. Basınç kayıpları ve debi birlikte hesaplanır.
Sabit söndürme sistemi
Sabit söndürme sistemi, belirli bir yapı veya tehlikeyi korumak üzere kalıcı kurulan tesisattır. Otomatik ve elle çalışan türleri bulunur.
Sedye
Sedye, hasta veya yaralının taşınmasını destekleyen donanımdır. Uygun tür seçimi, sabitleme ve ekip uyumu güvenli taşımanın parçalarıdır.
Sepet sedye
Sepet sedye, çevreleyici gövdesiyle yaralının kurtarma sırasında taşınmasını destekler. Askıya alma uygunluğu modeline göre doğrulanır.
Sıcak bölge
Sıcak bölge, KBRN olaylarında kirlenmenin ve doğrudan tehlikenin bulunduğu alandır. Sınırları ölçüm ve olay koşullarına göre belirlenir.
Sıcaklık
Sıcaklık, bir maddenin termal durumunu ifade eder. Isı enerjisi ve yangının ısı açığa çıkış hızıyla aynı büyüklük değildir.
Soğuk bölge
Soğuk bölge, KBRN olaylarında kirlenmesi beklenmeyen destek alanıdır. Tıbbi yardım ve lojistik, kirli alanlardan kontrollü ayrılır.
Soğutma
Soğutma, yanan maddeden veya sıcak ortamdan ısı uzaklaştırarak yanmayı sürdürmeye elverişli koşulları azaltan söndürme yaklaşımıdır.
Söndürme ajanı
Söndürme ajanı, yangını kontrol etmek veya söndürmek için kullanılan maddedir. Seçim yangın türü, ortam ve ekipman uyumuna dayanır.
Söndürme battaniyesi
Söndürme battaniyesi, uygun küçük yangınlarda alevin havayla temasını sınırlamak için kullanılan özel yangın güvenliği örtüsüdür.
Sprinkler
Sprinkler, otomatik yağmurlama sisteminde suyu tasarlanan alana dağıtan söndürme başlığıdır.
Stabilizasyon
Stabilizasyon, araç, yük veya yapı parçasının kurtarma sırasında istenmeyen hareketini sınırlandıran destekleme ve sabitleme işlemidir.
Su darbesi
Su darbesi, boru veya hortum içindeki su akışının hızla değişmesi sonucunda oluşan geçici basınç dalgasıdır.
Su ikmali
Su ikmali, yangınla mücadelede ihtiyaç duyulan suyun uygun kaynaklardan sağlanması ve müdahale boyunca sürekliliğinin korunmasıdır.
Su sisi
Su sisi, suyun çok küçük damlacıklar hâlinde dağıtıldığı söndürme yaklaşımıdır.
Su tahliye pompası
Su tahliye pompası, bir yerde biriken suyu başka bir noktaya aktarmak için kullanılan pompadır.
Tahliye
Tahliye, insanların tehlike bulunan veya tehlikeden etkilenebilecek bir alandan daha güvenli bir yere yönlendirilmesidir.
Tahliye planı
Tahliye planı, acil durumda insanların nasıl ve hangi güzergâhlardan güvenli alana ulaşacağını gösteren düzenlemedir.
Tehlike
Tehlike, insanlara, yapılara, çevreye veya faaliyetlere zarar verme potansiyeli taşıyan olay, kaynak ya da durumdur.
Tehlikeli madde
Tehlikeli madde, özellikleri ve maruziyet koşulları nedeniyle insan sağlığına, çevreye veya fiziksel güvenliğe zarar verebilen maddedir.
Teknik kurtarma
Teknik kurtarma, kazazedenin bulunduğu tehlikeli veya erişimi güç ortamdan çıkarılması için özel bilgi, ekipman ve ekip düzeni gerektiren çalışmaları kapsar.
Telsiz
Telsiz, radyo dalgalarıyla kablosuz ses veya veri iletişimi sağlayan cihazdır.
THSC Açılımı Nedir? Temiz Hava Solunum Cihazı
THSC, “temiz hava solunum cihazı” ifadesinin kısaltmasıdır. Tüpteki solunabilir havayı sağlayan açık devre sistem, kullanıcının ortam havasından bağımsız solumasına imkân verir.
Termal kaçak
Termal kaçak, bir batarya hücresinde üretilen ısının uzaklaştırılabilenden fazla hâle gelmesiyle sıcaklık ve tepkimelerin kendini hızlandırdığı kontrolsüz süreçtir.
Toplanma alanı
Toplanma alanı, afet ve acil durum sonrasında insanların tehlikeli bölgeden uzaklaşarak bir araya gelebileceği önceden belirlenmiş alandır.
Triyaj
Triyaj, birden fazla yaralı veya hastanın değerlendirilerek müdahale ve sevk önceliklerinin belirlenmesidir.
Üst patlama sınırı
Üst patlama sınırı, belirli koşullarda bir yanıcı gaz veya buharın hava içindeki yanmayı sürdürebilen en yüksek derişim sınırıdır.
Yakıt
Yakıt, yanma sürecinde enerji açığa çıkaran yanıcı maddedir.
Yangın
Yangın, kontrol dışında gelişerek cana, mala veya çevreye zarar verebilen yanma olayıdır.
Yangın bölmesi
Yangın bölmesi, yangının ve dumanın yapı içinde yayılmasını sınırlamak amacıyla uygun dayanım özelliklerine sahip yapı elemanlarıyla ayrılmış bölümdür.
Yangın damperi
Yangın damperi, havalandırma kanalının yangın bölmesini geçtiği noktada yangının kanal üzerinden yayılmasını sınırlamak için kullanılan kapatma elemanıdır.
Yangın dolabı
Yangın dolabı, sabit sulu söndürme tesisatının hortum ve su verme donanımını barındıran bölümüdür.
Yangın kapısı
Yangın kapısı, yangın ve dumanın yayılmasını sınırlandırmak amacıyla belirli performans özellikleriyle tasarlanmış kapı sistemidir.
Yangın yükü
Yangın yükü, bir yapı bölümündeki yanıcı maddelerin açığa çıkarabileceği enerjiyle ilişkili bir büyüklüktür.
Yangın üçgeni
Yangın üçgeni, yanmanın gerçekleşmesi için gerekli yakıt, oksitleyici ve ısı unsurlarını gösteren temel modeldir.
Yangın tetrahedronu
Yangın tetrahedronu, yakıt, ısı, oksitleyici ve engellenmemiş kimyasal zincirleme tepkimeyi birlikte gösteren yanma modelidir.
Yangına dayanım
Yangına dayanım, bir yapı elemanının yangın etkisi altında gerekli işlevlerini belirli koşullarda sürdürebilmesidir.
Zarar görebilirlik
Zarar görebilirlik, insanların, yapıların veya sistemlerin bir tehlikenin etkileri karşısında zarar görmeye yatkınlığını ifade eder.
Zincirleme reaksiyon
Zincirleme reaksiyon, bir kimyasal tepkimede oluşan etkin parçacıkların sonraki tepkimeleri sürdürmesiyle devam eden süreçtir.
Yanma
Yanma, yakıtın bir oksitleyiciyle tepkimeye girerek ısı açığa çıkardığı kimyasal süreçtir.
Alevli yanma
Alevli yanma, yakıt ile oksitleyicinin gaz fazındaki tepkimesinin alev bölgesi oluşturarak gerçekleşmesidir.
Korlu yanma
Korlu yanma, katı yakıtın yüzeyinde alev oluşmadan, kızgınlığın görülebildiği yanma biçimidir.
Katı yanıcı
Katı yanıcı, bulunduğu koşullarda katı hâlde olan ve yanmaya katılabilen malzemedir.
Sıvı yanıcı
Sıvı yanıcı, uygun koşullarda yanıcı buhar çıkararak yanmaya katılabilen sıvıdır.
Gaz yanıcı
Gaz yanıcı, gaz hâlinde bulunduğunda uygun oksitleyici ve tutuşturma koşulları altında yanabilen maddedir.
Oksijen
Oksijen, normal yanma olaylarının büyük bölümünde oksitleyici olarak görev yapan gazdır.
Tutuşturma kaynağı
Tutuşturma kaynağı, yanıcı maddenin veya karışımın yanmasını başlatabilecek enerjiyi sağlayan etkendir.
Tutuşma sıcaklığı
Tutuşma sıcaklığı, belirtilen koşullarda bir maddenin tutuşmasının gerçekleştiği sıcaklığı anlatan terimdir.
Yavaş oksitlenme
Yavaş oksitlenme, bir maddenin oksijenle görece düşük hızda tepkimeye girmesidir.
Kendiliğinden tutuşma
Kendiliğinden tutuşma, dışarıdan kıvılcım veya alev uygulanmadan yanmanın başlamasıdır.
Hızlı yanma
Hızlı yanma, eğitim terminolojisinde belirgin ısı ve çoğu zaman ışık, alev ya da duman oluşumuyla gelişen yanmayı anlatır.
Sıcak yüzey
Sıcak yüzey, çevresindeki yanıcı maddelere ısı aktararak tutuşmaya katkıda bulunabilen yüzeydir.
Kıvılcım
Kıvılcım, küçük bir sıcak parçacık veya kısa elektriksel boşalma biçiminde enerji taşıyan oluşumdur.
Statik elektrik
Statik elektrik, maddelerin yüzeylerinde elektrik yükünün birikmesi durumudur.
Elektrik arkı
Elektrik arkı, iki nokta arasında iyonlaşmış ortam üzerinden elektrik akımının aktığı yüksek enerjili boşalmadır.
Aşırı yükleme
Aşırı yükleme, bir elektrik devresinden tasarımının ve taşıma kapasitesinin üzerinde akım çekilmesidir.
Topraklama
Topraklama, elektrik sisteminin belirli noktalarının uygun iletken düzenekle toprağa bağlanmasıdır.
Sürtünme ısısı
Sürtünme ısısı, birbirine göre hareket eden yüzeylerde mekanik enerjinin ısıya dönüşmesiyle oluşur.
Açık alev
Açık alev, çevresindeki hava ve malzemelerle doğrudan etkileşebilen alevdir.
Sirayet
Sirayet, yangının başladığı malzemeden başka malzemeye, bölümden başka bölüme veya bir yapıdan diğerine yayılmasıdır.
A sınıfı yangın
A sınıfı yangın, odun, kâğıt ve benzeri genel olarak kor oluşturan katı yanıcıların yangınıdır.
B sınıfı yangın
B sınıfı yangın, yanıcı sıvılarla ilişkilendirilen yangın sınıfıdır.
C sınıfı yangın
C sınıfı yangın, Türkiye’de kullanılan sınıflandırmada yanıcı gazların yangınıdır.
D sınıfı yangın
D sınıfı yangın, yanabilen metallerin yangınıdır.
Akaryakıt
Akaryakıt, motorlarda veya ısı üretiminde kullanılan sıvı yakıtlar için kullanılan genel addır.
Benzin
Benzin, kıvılcımla ateşlemeli motorlarda kullanılan, kolay buharlaşan sıvı hidrokarbon karışımıdır.
Motorin
Motorin, sıkıştırmayla ateşlemeli dizel motorlarda kullanılan sıvı yakıttır.
Fuel-oil
Fuel-oil, petrol işleme ürünlerinden elde edilen ve özellikle ısı veya enerji üretiminde kullanılan sıvı yakıtların adıdır.
LPG
LPG, sıvılaştırılmış petrol gazıdır; başlıca propan ve bütan gibi hidrokarbonları içeren yakıt karışımlarını anlatır.
Doğalgaz
Doğalgaz, büyük bölümü metandan oluşan yanıcı gaz karışımıdır.
Propan
Propan, C3H8 formüllü yanıcı bir hidrokarbon gazıdır.
Bütan
Bütan, dört karbon atomlu yanıcı hidrokarbonların adıdır; n-bütan ve izobütan farklı yapılara sahiptir.
Metan
Metan, CH4 formüllü yanıcı gazdır ve doğalgazın başlıca bileşenidir.
Hidrojen
Hidrojen, çok düşük yoğunluklu ve yanıcı bir gazdır.
Asetilen
Asetilen, metal kaynak ve kesme işlemlerinde yakıt olarak kullanılan yanıcı bir gazdır.
Alkol
Alkol, tek bir üründen çok kimyasal bir madde grubunu anlatır.
Aseton
Aseton, kolay buharlaşabilen ve suyla karışabilen yanıcı bir çözücüdür.
Süblimleşme
Süblimleşme, katı bir maddenin arada sıvı hâl oluşturmadan gaz fazına geçmesidir.
Buharlaşma
Buharlaşma, sıvının gaz fazına geçmesidir ve yalnız kaynama sıcaklığında gerçekleşmez.
Erime
Erime, katı maddenin sıvı hâle geçmesidir.
Yanma ürünleri
Yanma ürünleri, yakıtın kimyasal tepkimesi sonucunda ortaya çıkan gaz, buhar ve parçacıklardır.
Duman gazı
Duman gazı, yangın ve yanma ortamındaki gaz karışımını ifade eder.
Zehirleyici gaz
Zehirleyici gaz, insan vücuduna alındığında toksik etki oluşturabilen gazdır.
Boğucu gaz
Boğucu gaz, dokulara yeterli oksijen ulaşmasını engelleyebilen gazları anlatan genel bir terimdir.
Kimyasal tehlike
Kimyasal tehlike, bir maddenin fiziksel veya sağlıkla ilgili özellikleri nedeniyle zarar verme potansiyelidir.
Çökme tehlikesi
Çökme tehlikesi, bir yapının, yapı parçasının veya desteklenen kütlenin taşıma bütünlüğünü kaybederek hareket etme potansiyelidir.
Elektrik tehlikesi
Elektrik tehlikesi, elektrik enerjisinin çarpılma, yanık, ark veya yangın gibi zararlara yol açabilme potansiyelidir.
Isıl genleşme
Isıl genleşme, malzemenin sıcaklık değişimiyle boyutlarının değişmesidir.
Su ile soğutma
Su ile soğutma, suyun ısı alması sayesinde yakıtın, gazların veya ısınmış bir yüzeyin sıcaklığını azaltma yaklaşımıdır.
Buharlaşma ısısı
Buharlaşma ısısı, bir sıvıyı gaz fazına geçirmek için gereken enerjiyle ilgilidir.
Su buharı
Su buharı, suyun gaz hâlidir; çoğunlukla görünmez. Beyaz buhar bulutu ise genellikle yoğunlaşmış sıvı damlacıklarından oluşur.
Dolu jet
Dolu jet, suyun mümkün olduğunca bütünlüklü bir akış hâlinde hedefe gönderilmesidir.
Püskürtme
Püskürtme, sıvının bir çıkış düzeninden geçirilerek damlalara ayrılması ve bir alana dağıtılmasıdır.
Damlacık
Damlacık, sıvının küçük ve ayrı bir hacim birimidir.
Köpük genleşme oranı
Üretilen köpük hacminin kullanılan köpük çözeltisi hacmine oranıdır. Konsantrenin suya katılma yüzdesiyle karıştırılmaz.
Köpük karışım oranı
Konsantrenin çözelti içindeki oranıdır. Uygun değer yakıt, ürün onayı ve oranlama ekipmanına göre seçilir.
Ağır köpük
Düşük genleşmeli köpük için kullanılan addır. Bir köpüğün uygunluğu yalnız bu sınıfa değil, ürünün yakıta ilişkin performansına da bağlıdır.
Orta köpük
Orta genleşmeli köpüğü anlatır. Genleşme sınıfı, köpük üretim ekipmanı ile çözeltinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Hafif köpük
Yüksek genleşmeli köpük için kullanılan addır. Hacim doldurma davranışı, düşük genleşmeli köpük uygulamasından farklıdır.
Proteinli köpük
Protein esaslı bileşenlerle üretilmiş konsantreden elde edilen köpük ailesidir. Ürün etiketi ve yakıt uyumluluğu ayrıca incelenir.
Floroprotein köpük
Protein esaslı yapı ve florlu bileşenleri birlikte kullanan köpük ailesidir. Kimyasal içeriği ve çevresel kısıtları güncel ürün belgesinden kontrol edilir.
AFFF
Sulu film oluşturabilen köpük konsantresi ailesinin kısaltmasıdır. Adı tek başına bütün yakıtlara uygunluk veya güncel çevresel kabul göstermez.
Alkole dayanıklı köpük
Su ile karışan belirli yakıtlara karşı dayanım sağlayacak şekilde formüle edilmiş köpüktür. Dayanımın kapsamı ürün onayından okunmalıdır.
Sentetik köpük
Sentetik yüzey aktif bileşenlerden hazırlanan köpük ailesidir. Genleşme ve yakıt uyumluluğu ürünlere göre değişebilir.
Köpük örtüsü
Yakıt yüzeyinde oluşan köpük tabakasıdır. Sürekliliği ve bozulması, buhar baskılama ve yeniden tutuşma açısından önemlidir.
Köpük drenajı
Köpük yapısındaki sıvının zamanla ayrılmasıdır. Köpüğün kalıcılığını değerlendirmede kullanılan özelliklerden biridir.
Köpük jeneratörü
Köpük çözeltisini hava ile birleştirerek köpük üreten cihazdır. Oranlayıcıyla aynı görevde değildir.
Köpük emiş hortumu
Konsantreyi depodan veya kaptan oranlama düzenine taşıyan hattır. Uyumsuz bağlantı veya hava alma, karışımı etkileyebilir.
Köpük tankı
Köpük konsantresini depolayan haznedir. Su tankıyla karıştırılmaz; malzeme ve temizlik uyumluluğu ürün talimatıyla değerlendirilir.
Köpük monitörü
Köpüğü yönlendirilmiş yüksek debili akışla uygulayan donanımdır. Monitör, oranlama ve köpük üretme düzeniyle birlikte ele alınır.
ABC tozu
A, B ve C yangın sınıfları için uygunluğu belirtilmiş kuru kimyevi tozdur. D sınıfı metal yangını tozunun yerine kullanılacağı varsayılmaz.
BC tozu
B ve C sınıflarında kullanılmak üzere tanımlanmış kuru kimyevi tozdur. ABC işaretli ürünle aynı kullanım kapsamına sahip değildir.
D sınıfı toz
Belirli yanıcı metaller için geliştirilmiş özel söndürücü tozdur. Metal türleri arasında da uygunluk kontrolü gerekir.
Söndürücü kalıntısı
Söndürme maddesinin uygulama sonrasında yüzeyde veya donanımda bıraktığı artıktır. Temizlik ve ekipman yeniden kullanımı açısından değerlendirilir.
Yeniden tutuşma
Söndürülmüş görünen maddenin tekrar yanmaya başlamasıdır. Isı birikimi, yakıt ve uygun atmosferin sürmesiyle ilişkili olabilir.
Taşınabilir söndürücü
Elle taşınarak ilk müdahalede kullanılabilecek söndürme cihazıdır. Etiketteki yangın sınıfı, kapasite ve kullanım sınırları birlikte okunur.
Tekerlekli söndürücü
Tekerlekli taşıyıcı üzerinde hareket ettirilen yangın söndürme cihazıdır. Daha büyük hazne, her yangına uygunluk anlamına gelmez.
Söndürücü etiketi
Cihazın madde türü, kullanım alanı ve temel talimatlarını gösteren bilgi yüzeyidir. Renk veya görünüm, etiket bilgisinin yerine geçmez.
Söndürücü manometresi
Cihazın basınç durumunu gösteren ölçektir. Uygun görünen basınç tek başına cihazın bütün bakım koşullarını sağladığını kanıtlamaz.
Emniyet pimi
Söndürücü kumandasının istem dışı çalışmasını önlemeye yardımcı parçadır. Yerinden çıkmış veya hasarlı olması kontrol gerektirir.
Söndürücü hortumu
Söndürme maddesini cihazdan uygulama ucuna taşıyan esnek hattır. Çatlak, tıkanıklık ve bağlantı hasarı işlevi etkileyebilir.
CO2 hornu
Karbondioksitli söndürücüde akışı yönlendiren boşaltma ucudur. Kullanımda üreticinin tutma noktaları ve soğuk temas uyarıları esas alınır.
Söndürücü dolumu
Boşalan veya bakım gerektiren cihazın uygun madde ve yöntemle yeniden hazırlanmasıdır. Kullanıcı tarafından rastgele madde ekleme işlemi değildir.
Yangın suyu rezervi
Yangın suyu rezervi, bir yapının söndürme sistemlerinin tasarımda öngörülen süre boyunca çalışabilmesi için ayrılan kullanılabilir su miktarıdır.
Elektrikli yangın pompası
Elektrikli yangın pompası, sulu yangın söndürme tesisatına gerekli debi ve basıncı elektrik motoruyla sağlayan pompadır.
Dizel yangın pompası
Dizel yangın pompası, söndürme suyunu basınçlandırmak için dizel motorla tahrik edilen pompadır.
Jokey pompa
Jokey pompa, yangın tesisatındaki küçük basınç kayıplarını karşılayarak hattın bekleme basıncını korumaya yardımcı olan basınç tutma pompasıdır.
İtfaiye su verme bağlantısı
İtfaiye su verme bağlantısı, itfaiye aracının binanın sulu söndürme tesisatına dışarıdan su basabilmesi için düzenlenen bağlantı noktasıdır.
Gazlı söndürme
Gazlı söndürme, uygun bir söndürücü gazın korunacak hacme veya belirlenmiş tehlike bölgesine verilmesiyle yangının kontrolünü amaçlayan sistemdir.
Kuru tozlu sabit sistem
Kuru tozlu sabit sistem, depolanmış söndürme tozunu boru ve nozullar aracılığıyla belirli bir tehlike alanına ileten tesisattır.
Davlumbaz söndürme sistemi
Davlumbaz söndürme sistemi, endüstriyel mutfakta pişirme ekipmanı, davlumbaz ve ilgili yağlı kanal bölgelerinde oluşabilecek yangınlara yönelik sabit söndürme düzenidir.
Koruyucu eldiven
Koruyucu eldiven, elde karşılaşılabilecek belirli ısıl, mekanik veya kimyasal etkileri azaltmak için kullanılan kişisel koruyucu donanımdır.
İtfaiyeci çizmesi
İtfaiyeci çizmesi, yangın ve kurtarma görevlerinde ayağı belirli ısıl ve mekanik risklere karşı korumak üzere tasarlanan ayak giyeceğidir.
Alüminize elbise
Alüminize elbise, dış yüzeyindeki yansıtıcı katmanla özellikle ışınım yoluyla gelen ısı etkisini azaltmayı amaçlayan özel koruyucu giysidir.
Solunum maskesi
Solunum maskesi, solunum koruyucu sistemin yüzle temas eden ve solunacak havanın kullanıcıya ulaşmasını sağlayan bölümüdür.
Sırt taşıma çerçevesi
Sırt taşıma çerçevesi, bağımsız solunum cihazında tüpü ve ilgili bileşenleri kullanıcının üzerinde taşıyan destek yapısıdır.
Tüp vanası
Tüp vanası, basınçlı solunum havasının tüpten cihazın basınç düşürücü bölümüne geçişini kontrol eden kapama ve bağlantı elemanıdır.
Akciğer otomatiği
Akciğer otomatiği, solunum cihazında kullanıcının soluma ihtiyacına göre maskeye hava ileten talep valfidir.
Düşük hava alarmı
Düşük hava alarmı, solunum cihazındaki hava rezervi belirlenmiş uyarı düzeyine indiğinde kullanıcıyı uyaran düzenektir.
Solunum cihazı manometresi
Solunum cihazı manometresi, sistemdeki tüp basıncının kullanıcı tarafından izlenmesini sağlayan göstergedir.
Tüp hacmi
Tüp hacmi, basınçlı hava tüpünün iç geometrik kapasitesidir ve genellikle litreyle belirtilir.
Nominal hava miktarı
Nominal hava miktarı, bir solunum tüpünde referans şartlarda bulunması beklenen serbest hava miktarını ifade eder.
Alev dedektörü
Alev dedektörü, yanma sırasında oluşan belirli optik ışınım özelliklerini izleyerek yangın belirtisini algılayan cihazdır.
Optik duman dedektörü
Optik duman dedektörü, duman parçacıklarının ışıkla etkileşimini algılayarak yangın belirtisi üreten dedektördür.
Işın tipi dedektör
Işın tipi dedektör, belirli bir optik hat boyunca ışık iletimindeki değişimi değerlendirerek dumanı algılayan dedektördür.
Hava emişli dedektör
Hava emişli dedektör, korunacak alanın havasını bir boru ağı üzerinden algılama ünitesine taşıyarak duman belirtisini inceleyen sistemdir.
Sabit sıcaklık dedektörü
Sabit sıcaklık dedektörü, algıladığı sıcaklık belirlenmiş tepki düzeyine ulaştığında alarm sinyali oluşturan ısı dedektörüdür.
Sıcaklık artış hızı dedektörü
Sıcaklık artış hızı dedektörü, ortam sıcaklığının belirli bir zaman içindeki yükselmesini değerlendirerek yangın belirtisi üreten ısı dedektörüdür.
Konvansiyonel algılama sistemi
Konvansiyonel algılama sistemi, dedektör ve butonları belirli bölge devreleri üzerinden izleyen yangın alarm sistemidir.
Adreslenebilir algılama sistemi
Adreslenebilir algılama sistemi, sahadaki uyumlu dedektör, buton veya modüllerin ayrı kimliklerle panelde izlenebildiği yangın alarm düzenidir.
Tekrarlayıcı panel
Tekrarlayıcı panel, ana yangın alarm panelindeki olay bilgilerinin başka bir noktadan izlenmesini sağlayan yardımcı paneldir.
Sesli uyarı cihazı
Sesli uyarı cihazı, yangın alarmını veya tanımlı acil durum uyarısını ses yoluyla duyuran siren ya da benzeri bildirim elemanıdır.
Işıklı uyarı cihazı
Işıklı uyarı cihazı, yangın veya acil durum bildirimini görünür ışık işaretiyle ileten alarm elemanıdır.
Acil anons sistemi
Acil anons sistemi, yangın veya başka bir acil durumda bina kullanıcılarına anlaşılabilir sesli talimatlar ileten sistemdir.
Yönlendirme levhası
Yönlendirme levhası, insanların kaçış güzergâhını ve çıkışı tanımasını sağlayan görsel işarettir.
Yangın güvenlik sorumlusu
Yangın güvenlik sorumlusu, bir bina veya kuruluşta yangından korunma düzenlemelerinin izlenmesi ve uygulanmasının koordinasyonunda görev verilen kişidir.
Söndürme ekibi
Söndürme ekibi, binanın acil durum organizasyonunda yangına karşı kendisine verilen ilk müdahale görevlerini yerine getirmek üzere oluşturulan eğitimli gruptur.
Kurtarma ekibi
Kurtarma ekibi, bina acil durum planında insanları ve gerektiğinde korunacak unsurları tehlikeden uzaklaştırmaya yönelik görev verilen gruptur.
Koruma ekibi
Koruma ekibi, bina acil durum organizasyonunda tahliye ve kurtarma çalışmalarının düzenini destekleyen, kurtarılan değerlerin korunması gibi görevleri bulunan gruptur.
İlk yardım ekibi
İlk yardım ekibi, acil durumda sağlık ekipleri ulaşana kadar eğitim ve yetkisi kapsamında ilk yardım sağlamak üzere görevlendirilen gruptur.
Tatbikat değerlendirmesi
Tatbikat değerlendirmesi, acil durum planının uygulamada nasıl çalıştığını inceleyerek eksiklikleri ve düzeltilecek konuları belirleme sürecidir.
Tahliye krokisi
Tahliye krokisi, bulunduğunuz yerden güvenli çıkışa ulaşmak için kullanılacak yolları ve acil durumla ilgili önemli noktaları görsel olarak gösteren plandır.
Trafik kazası
Trafik kazası, hareket halindeki taşıtların karıştığı ve ölüm, yaralanma veya maddi zararla sonuçlanabilen olaydır.
İkincil kaza
İkincil kaza, ilk olayın oluşturduğu koşullar nedeniyle aynı bölgede sonradan meydana gelen yeni kazadır.
Araç sabitleme
Araç sabitleme, kazalı aracın kurtarma sırasında yuvarlanma, kayma veya beklenmedik biçimde hareket etmesini önlemek için uygun desteklerle kararlı hale getirilmesidir.
Yakıt sızıntısı
Yakıt sızıntısı, depolama veya iletim sistemindeki yakıtın kontrolsüz biçimde dışarı çıkmasıdır.
Yaralı taşıma
Yaralı taşıma, yaralanmış kişinin bulunduğu yerden güvenli alana veya sağlık hizmetine uygun yöntemle aktarılmasıdır.
Bilincin değerlendirilmesi
Bilincin değerlendirilmesi, kişinin çevresini fark edip etmediğinin ve sözlü uyarılara yanıt verip vermediğinin kontrol edilmesidir.
Dış kanama
Dış kanama, damar bütünlüğünün bozulmasıyla kanın bir yaradan vücudun dışına çıkmasıdır.
İç kanama
İç kanama, damar dışına çıkan kanın vücut içinde birikmesidir.
Yanık
Yanık, ısı, kimyasal madde veya elektrik gibi etkenlerin dokuda oluşturduğu hasardır.
Kırık
Kırık, kemiğin bütünlüğünün bozulmasıdır.
Çıkık
Çıkık, eklemi oluşturan kemik yüzlerinin normal ilişkisini kaybetmesidir.
Burkulma
Burkulma, eklemin normal hareket sınırını aşmasıyla özellikle bağ dokularında oluşan zedelenmedir.
Zehirlenme
Zehirlenme, zararlı bir maddenin vücuda girerek normal işlevleri bozmasıdır.
Donma
Donma, düşük sıcaklığın etkisiyle özellikle uç bölgelerde gelişen yerel doku hasarıdır.
Acil durum asansörü
Acil durum asansörü, yangın veya acil durumda özellikle müdahale ve kurtarma ekiplerinin kullanımına yönelik özel güvenlik düzenlemeleri bulunan asansördür.
Açık arazi işletmesi
Otopark, tank sahası veya açık depo gibi doğal koşullara açık işletme alanıdır. Açık havada bulunması yangın önlemlerini gereksiz kılmaz.
Alevlenme noktası
Isınan maddeden çıkan gazların, dış alev uzaklaştırıldıktan sonra da yanmayı sürdürebildiği en düşük sıcaklığı anlatır. Parlama noktasıyla aynı kavram değildir.
Apartman
Yangın yönetmeliği tanımında bağımsız mutfak ve banyosu olan en az üç mesken içeren binadır. Kullanım sınıfı incelemesinde bu tanım önem taşır.
Atrium
Birden fazla katın içine açıldığı, üstü kapalı geniş ve yüksek hacimdir. Merdiven ve tesisat şaftları bu tanıma dâhil edilmez.
Bina yüksekliği
Binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan veya imar düzenlemesince belirlenen yüksekliktir. Yapı yüksekliğiyle aynı ölçüm değildir.
Yapı yüksekliği
Bodrum, asma kat ve çatı arası dâhil inşa edilen katların toplam yüksekliğidir. Bina yüksekliğiyle karıştırılması yanlış hüküm seçimine yol açabilir.
Bodrum katı
Su basman kotunun altında yapılan, kısmen doğal veya düzenlenmiş zemin altında kalan kattır. Kaçış ve duman kontrolünde özel değerlendirme gerektirebilir.
Çıkmaz koridor mesafesi
Koridorun en uzak noktasından çıkışa veya iki yönde kaçış imkânı bulunan noktaya kadar koridor boyunca ölçülen uzaklıktır. Oda içindeki yürüme mesafesiyle aynı değildir.
Duman haznesi
Dumanın biriktirilmesi amacıyla tavan seviyesinde tasarlanan hacimdir. Her yüksek tavan boşluğu kendiliğinden tasarlanmış hazne sayılmaz.
Duman perdesi
Dumanın tavan altında yanal yayılmasını sınırlandıran sabit veya hareketli bölücüdür. Yangın kapısıyla aynı yapı elemanı değildir.
Duman yönlendirme bacası
Yangın dumanını belirlenen yönde taşımaya yarayan bacadır. İşlevi bütün duman kontrol tasarımı içinde değerlendirilir.
Kademeli yatay tahliye
Kullanıcıların aynı kat üzerinde yangından korunmuş komşu bölüme aktarılmasıdır. Özellikle hareket desteği gereken kişilerin tahliye planlamasında önemlidir.
Kamuya açık kullanım
Binanın herkesin giriş ve çıkışına açık kullanılmasını ifade eder. Binanın mülkiyetinin kamuya ait olmasıyla aynı ölçüt değildir.
Kamuya açık bina
Otel, okul, hastane veya lokanta gibi halkın kullandığı binadır. Kullanıcı özellikleri ve kullanım amacı yangın önlemlerini etkiler.
Konut
İnsanların ticari konaklama amacı dışında barınma, dinlenme ve uyuma için kullandığı yerdir. Farklı kullanım türlerinin aynı binada bulunması ayrıca değerlendirilir.
Kullanıcı yükü
Binada veya incelenen bölümde aynı anda bulunması öngörülen toplam kişi sayısıdır. Yalnız kadrolu çalışan sayısı olarak alınmaz.
Kullanıcı yük katsayısı
Kişi başına düşen kullanım alanını ifade eden hesap değeridir. Metrekare/kişi birimiyle, kullanıcı yükü hesabında kullanılır.
Kuru boru sistemi
Normalde su içermeyen ve yangında itfaiye tarafından beslenebilen boru düzenidir. Kuru borulu otomatik yağmurlama sistemiyle karıştırılmamalıdır.
Sulu boru sistemi
Sürekli su dolu tutulan boru düzenidir. Borunun su dolu olması, gerekli debi ve basıncın her durumda mevcut olduğunu kanıtlamaz.
Korunumlu koridor
Çevresindeki hacimlerden yangına dayanıklı elemanlarla ayrılmış koridordur. Ayırıcı kapı ve geçişlerin işlevini koruması gerekir.
Korunumlu merdiven
Yangına dayanıklı çevreleme veya uygun yerleşimle yangının etkilerinden korunan merdivendir. Sadece merdiven bulunması bu niteliği sağlamaz.
Mevcut yapı
Yönetmeliğin yürürlüğü öncesinde ruhsat alarak yapımı başlamış veya tamamlanmış yapıdır. Yeni yapılarla aynı hükümlerin tümü doğrudan uygulanmaz.
Ortak merdiven
Birden çok kullanım birimine hizmet eden bina merdivenidir. Kaçış için kullanılabilirliği, ilgili güvenlik koşullarına bağlıdır.
Sertifika
Belirli ekipman, malzeme veya hizmetin ilgili standarda uygunluğunu belirlenen kapsamda gösteren belgedir. Kapsam dışındaki kullanım için genel garanti değildir.
Son çıkış
Kaçış yolunun bina dışındaki güvenli alana ulaştığı bitiş noktasıdır. Kat kapısı her durumda son çıkış sayılmaz.
Tek yönlü kaçış mesafesi
Kişinin bir çıkışa veya iki alternatif yöne ulaşana kadar tek yönde ilerlemek zorunda olduğu uzaklıktır. Alternatif yolun fiilen kullanılabilir olması gerekir.
TS
Türk Standartları Enstitüsünün yürürlüğe koyduğu Türk standartlarını belirten kısaltmadır. Numara, bölüm ve baskı bilgisi birlikte okunur.
EN
Avrupa standardını belirten kısaltmadır. Türkiye’de kabul edilmiş bir standardın adında TS EN birlikte görülebilir.
İlgili standart
Yönetmeliğin tanımladığı sıra ve konu kapsamında başvurulacak teknik standarttır. Yabancı bir standardın varlığı yerel hükmü kendiliğinden kaldırmaz.
Yangına tepki
Bir ürünün belirlenmiş koşullarda yangına maruz kaldığında gösterdiği davranıştır. Yapı elemanının yangına dayanım süresiyle aynı özellik değildir.
Yangın zonu
Uyarı veya söndürme önlemlerinin diğer bölümlerden ayrı işletildiği bölgedir. Mimari yangın kompartımanıyla sınırları her zaman aynı değildir.
Yangın kesici
Yangının ve dumanın yayılmasını belirli süre sınırlandıran yatay veya düşey yapı elemanıdır. Tesisat geçişleri bu sürekliliği bozmamalıdır.
Yangın duvarı
Binalar veya farklı yangın yüküne sahip hacimler arasında yayılmayı belirli süre durduran düşey elemandır. Üzerindeki açıklıkların korunması da önemlidir.
Yangın güvenlik holü
Yangın ve dumanın kaçış merdivenine geçişini sınırlamak için düzenlenen ara bölümdür. Depolama alanına dönüştürülmesi işlevini bozabilir.
Yangın kompartımanı
Tavan ve taban dâhil çevresi yangına dayanıklı elemanlarla ayrılmış bölgedir. Dayanım ve sızdırmazlık koşulları birlikte değerlendirilir.
Yangın perdesi
Bir nesneyi veya altyapıyı korumak ya da ısının yayılmasını sınırlamak için kullanılan bariyerdir. Duman perdesiyle görevleri aynı olmayabilir.
Yangın tahliye projesi
Kaçış yolları ve yangın güvenlik donanımının mimari proje üzerinde gösterildiği projedir. Basit yönlendirme krokisinden daha kapsamlıdır.
Yapı sahibi
Yapı üzerinde mülkiyet hakkı bulunan gerçek veya tüzel kişidir. Yangın güvenliğinde sorumluluğu, diğer görevlilerin sorumluluğundan ayrı değerlendirilir.
Yapı sorumluları
Yapımda görev alan müteahhit, proje müellifi, tasarımcı, şantiye şefi ve yapı denetimi gibi taraflardır. Her birinin görev kapsamı farklıdır.
Yüksek bina
Yüksek bina tanımındaki 21,50 m bina ve 30,50 m yapı yüksekliği eşikleri, ölçüm farkları ve yangın güvenliğindeki anlamı.
Yüksek tehlike
Yangın bakımından yüksek tehlikeli maddelerin üretildiği, kullanıldığı veya depolandığı yerleri anlatır. İş sağlığı tehlike sınıfıyla otomatik olarak eş tutulmaz.
Dış yüzey cephe kaplaması
Yapının dış etkilerden korunması için uygulanan malzeme veya katman sistemidir. Yangın davranışı bütün cephe sistemiyle değerlendirilir.
Geleneksel cephe kaplaması
Arada havalandırma boşluğu oluşturulmadan dış yapı elemanlarına uygulanan kaplamadır. Malzeme ve uygulama ayrıntıları birlikte önem taşır.
Giydirme cephe
Kendi taşıyıcı düzeniyle binaya asılan, binanın esas yükünü taşımayan dış kabuktur. Katlar arası yangın geçişi tasarımda ele alınmalıdır.
Yapı malzemesi
İnşaatta kalıcı kullanıma yönelik üretilen malzemedir. Yangına tepki sınıfı, kullanım yerinin gerekleriyle birlikte değerlendirilir.
Kullanım sınıfı
Binanın konut, konaklama, sağlık veya depolama gibi kullanım amacına göre sınıflandırılmasıdır. Kaçış ve sistem gereklerini etkiler.
Karışık kullanım
Bir yapı içinde farklı kullanım amaçlarının bir arada bulunmasıdır. Bölümler arasındaki ayırım ve uygulanacak önlemler ayrıca incelenir.
Konaklama amaçlı bina
Otel veya benzeri geçici kalma hizmeti veren binadır. Uyuyan ve yapıyı tanımayan kullanıcıların bulunması tahliye planlamasında önemlidir.
Kurumsal bina
Eğitim, sağlık veya gözetim gibi kurumsal işlevlere ayrılmış kullanım grubudur. Kullanıcıların kendi başına tahliye kapasitesi farklı olabilir.
Toplanma amaçlı bina
Toplanma amaçlı bina; en az 50 kişinin etkinlik, ibadet, yeme içme veya ulaşım gibi amaçlarla bir araya gelebildiği bina ya da bölümdür.
Depolama amaçlı tesis
Malzemelerin muhafaza edildiği yapı veya alandır. Depolanan maddenin niteliği, miktarı ve istif biçimi yangın değerlendirmesini etkiler.
Yangın tehlike sınıfı
Binanın veya bölümün yangın riski özelliklerine göre belirlenen tasarım sınıfıdır. Söndürme sistemi ihtiyacını değerlendirirken kullanılır.
Düşük tehlike sınıfı
Düşük tehlike sınıfı; yangın yükü ve yanabilirlik yanında 30 dakika dayanım ve 126 m² kompartıman sınırıyla birlikte değerlendirilir.
Orta tehlike sınıfı
Yanıcı madde miktarı ve yanma özellikleri açısından yönetmelikte tanımlanan orta düzey sınıftır. Alt gruplar ve kullanım niteliği dikkate alınır.
Yangın güvenliği sorumluluğu
Önlemlerin tasarlanması, uygulanması ve sürdürülmesine ilişkin görev yükümlülüğüdür. Bütün sorumluluğun yalnız itfaiyeye ait olduğu düşünülmemelidir.
İtfaiye erişim yolu
İtfaiye araçlarının binaya yaklaşmasına imkân veren ulaşım düzenidir. Park, daralma ve taşıma kapasitesi erişimi etkileyebilir.
Taşıyıcı sistem
Yapının yüklerini taşıyan ve zemine aktaran elemanlar bütünüdür. Yangında dayanım değerlendirmesi tek bir yüzey kaplamasına indirgenmez.
Çatı yangın güvenliği
Çatı malzemeleri, boşlukları ve çevre yapı ilişkileri üzerinden yangın yayılmasını sınırlayan önlemlerdir. Çatıdaki depolama ve tesisatlar da dikkate alınır.
Kaçış kapasitesi
Çıkış düzeninin tasarımda kabul edilen kullanıcı yüküne hizmet edebilme yeterliliğidir. Yalnız kapı sayısıyla değerlendirilmez.
Kaçış rampası
Seviye farkını eğimli yüzeyle aşan kaçış elemanıdır. Eğim, genişlik, yüzey ve bağlantıları güvenli kullanımı etkiler.
Acil yönlendirme
İnsanların çıkışa veya güvenli yola ulaşmasını sağlayan işaretleme düzenidir. Normal aydınlatmanın kaybında da işlevini sürdürmesi değerlendirilir.
Doğal duman tahliyesi
Dumanın açıklıklar ve doğal hareket etkileriyle dışarı çıkarılmasıdır. Açıklıkların yeri ve hava girişi birlikte tasarlanır.
Mekanik duman tahliyesi
Dumanın fan ve kanal gibi mekanik araçlarla dışarı atılmasıdır. Kapasite ve çalıştırma senaryosu sistemin parçasıdır.
Yangın tesisatı bakımı
Algılama, uyarı ve söndürme donanımının işlevini sürdürmesi için yapılan planlı işlemlerdir. Kurulumun tamamlanması bakım sorumluluğunu sona erdirmez.
Yangın suyu deposu
Yangın sistemleri için kullanılabilir suyu tutan depodur. Kullanılabilir rezerv ve diğer tüketimlerden etkilenme durumu tasarımda belirlenir.
Yangın pompa odası
Yangın pompalarının yer aldığı teknik hacimdir. Erişim, enerji, çevresel koşullar ve bakım imkânı birlikte değerlendirilir.
Yönetmelik eki
Ana metnin atıf yaptığı tablo, çizelge veya teknik açıklamadır. Bir maddeyi eki olmadan okumak uygulama koşullarını eksik bırakabilir.
Geçici madde
Belirli bir geçiş sürecini veya zamanla sınırlı uygulamayı düzenleyen hükümdür. Süresi dolmuş düzenleme yeni bir genel hak gibi yorumlanmaz.
İç düzenleme
Kurumun yangın güvenliği görevlerini kendi yapısına göre açıklayan düzenlemedir. Üst mevzuatın yerine geçmez veya onu daraltamaz.
Yangın eğitimi
Önleme, bildirim, tahliye ve uygun müdahale becerilerinin kazandırılmasına yönelik eğitimdir. Sadece belge almakla tamamlanmış sayılmamalıdır.
Bina yangın denetimi
Yangın önlemlerinin mevzuat ve uygulama bakımından incelenmesidir. Denetim kapsamı ve tespit tarihi raporda önem taşır.
Yangın güvenlik işbirliği
Kurumlar ve ekipler arasında hazırlık, eğitim ve müdahale uyumunun kurulmasıdır. İletişim ve görev paylaşımı önceden belirlenmelidir.
Yangın güvenliği ödeneği
Yangın önlemleri için bütçede ayrılan kaynaktır. Ekipman alımı yanında bakım ve eğitim ihtiyaçları da planlanmalıdır.
Devlet memuru
Kamu hizmetlerini kanundaki memur statüsüyle yürüten kişidir. İşçi veya sözleşmeli personelle bütün özlük hükümleri aynı değildir.
Sözleşmeli personel
Kanunun belirlediği şartlarla sözleşmeye dayalı istihdam edilen kamu personelidir. Sözleşme türü ve özel hükümleri belirlenmeden memurla eş tutulmaz.
Sınıflandırma ilkesi
Kamu görevleri ve bu görevlerde çalışanların işin niteliğine göre sınıflara ayrılmasıdır. 657’nin temel personel ilkelerinden biridir.
Kariyer ilkesi
Memurlara hizmet için gerekli bilgi ve yetişme şartlarına uygun ilerleme imkânı tanınmasıdır. Otomatik veya koşulsuz yükselme anlamına gelmez.
Liyakat ilkesi
Göreve giriş ve ilerlemenin yeterlilik esasına bağlanmasıdır. Personel işlemlerinin keyfîlikten uzak yürütülmesini hedefler.
Sadakat ödevi
Memurun Anayasa ve kanunlara bağlılıkla görev yapma yükümlülüğüdür. Kişisel tercihler kamu görevinin hukuki çerçevesini değiştirmez.
Tarafsızlık
Kamu görevinde siyasi veya kişisel ayrımlarla hizmet sunmama yükümlülüğüdür. Hizmetten yararlananlara eşit yaklaşımın temelidir.
Devlete bağlılık
Memurun devletin menfaatlerini koruma ve kanunun yasakladığı faaliyetlerden kaçınma yükümlülüğüdür. Görev davranışları içinde değerlendirilir.
İşbirliği ödevi
Memurların görevlerini yerine getirirken birlikte ve uyumlu çalışması yükümlülüğüdür. İtfaiyede görev paylaşımı ve bilgi aktarımı bakımından önemlidir.
Amirin sorumluluğu
Amirin görevlerin mevzuata uygun yürütülmesini sağlama, personeli yetiştirme ve gözetme yükümlülüğüdür. Emir verme yetkisi sınırsız değildir.
Kanunsuz emir
Mevzuata aykırılığı görülen emir için kanunda düzenlenen bildirim ve yazılı yenileme sürecini ifade eder. Konusu suç olan emir uygulanmaz.
Kişisel sorumluluk
Memurun görevini dikkatle yürütmesi ve kendisine teslim edilen kamu malını korumasına ilişkin yükümlülüktür. Zararın değerlendirilmesi somut olaya bağlıdır.
Mal bildirimi
Memurun kanunda belirtilen mal varlığı bilgilerini usulüne göre bildirmesidir. Bildirim zamanı ve kapsamı ilgili özel düzenlemeyle birlikte okunur.
Resmî belgeyi koruma
Görevle ilgili belge ve araçların yetkisiz biçimde özel işte kullanılmaması ve korunması yükümlülüğüdür. Görev sona erince iade yükümlülüğü sürer.
Uygulamayı isteme hakkı
Memurun kanun ve diğer mevzuat hükümlerinin kendisine uygulanmasını talep edebilmesidir. Genel personel haklarından biridir.
Memur güvencesi
Memurluğun sona erdirilmesi ve özlük hakları hakkında kanuni şartların aranmasıdır. Disiplin veya diğer kanuni süreçlerden bağışıklık değildir.
Çekilme hakkı
Memurun kanundaki usule uyarak görevinden ayrılabilmesidir. Görevi haber vermeden bırakmakla aynı işlem değildir.
Müracaat hakkı
Memurun görev veya kurum işlemleriyle ilgili başvuruda bulunabilmesidir. Başvurunun usul ve silsilesi ilgili hükümlerle belirlenir.
Şikâyet hakkı
Memurun amir veya kurum işlemlerine karşı kanuni usulle şikâyette bulunabilmesidir. Şikâyet edilen amirin atlanması gibi özel kurallar dikkate alınır.
Sendika hakkı
Memurun ilgili kanundaki şartlarla sendika kurabilmesi veya sendikaya katılabilmesidir. Bütün çalışma eylemlerinin serbest olduğu anlamına gelmez.
İzin hakkı
Memurun kanunda sayılan koşullarda görevden izinli ayrılabilmesidir. İzin türü, süre ve onay koşulları birbirinden farklıdır.
İsnada karşı korunma
Görevle ilgili asılsız isnat ve iftiralara karşı kanunda öngörülen korumadır. Her eleştiri veya başvuru bu kapsama girmez.
Grev yasağı
Memurların grev kararı verme veya greve katılma gibi eylemlerine ilişkin kanuni yasaktır. İşçi statüsündeki toplu iş hukuku kurallarıyla karıştırılmaz.
Ticaret yasağı
Memurun belirli ticari ve kazanç getirici faaliyetlerine getirilen sınırlamadır. Somut faaliyetin niteliği ilgili hükümle birlikte değerlendirilir.
Hediye alma yasağı
Görevle bağlantılı menfaat veya hediye kabulüne ilişkin kanuni sınırlamadır. Kamu hizmetinin tarafsızlığını korumayı amaçlar.
Gizli bilgiyi açıklama yasağı
Görev nedeniyle öğrenilen gizli bilgilerin yetkisiz açıklanmamasıdır. Memuriyetin sona ermesi yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.
Kadro
Kamu görevinde unvan, derece ve sayı bakımından tanımlanmış personel yeridir. Bir işin fiilen yapılması tek başına kadro kazanımı oluşturmaz.
Hizmet sınıfı
Memur görevlerinin kanunda belirlenen mesleki veya işlevsel gruplandırılmasıdır. Unvanla aynı kavram değildir.
Derece
Memurun statü ve ilerleme sistemindeki basamaklardan biridir. Kademe ile farklı koşullarda değişir.
Kademe
Bir derece içindeki ilerleme basamağıdır. İlerlemenin şartları kanunda düzenlenir; yalnız takvim süresiyle açıklanmaz.
Genel atama şartları
Memurluğa girişte kanunun aradığı ortak koşullardır. İtfaiye kadrosunun özel sınav ve nitelik koşulları ayrıca incelenir.
Özel atama şartları
Belirli kadro veya hizmet için genel şartlara ek olarak aranan niteliklerdir. İlan ve ilgili özel mevzuat birlikte okunmalıdır.
Aday memur
Asli memurluğa geçişten önce adaylık sürecinde bulunan personeldir. Eğitim ve değerlendirme koşulları kanunla düzenlenir.
Temel eğitim
Aday memurun ortak kamu hizmeti bilgilerini edinmesine yönelik eğitimdir. Göreve özgü hazırlayıcı eğitimden ayrılır.
Hazırlayıcı eğitim
Aday memurun çalışacağı sınıf ve göreve ilişkin bilgileri kazanmasına yönelik eğitimdir. Temel eğitimi tamamlayan mesleki aşamadır.
Staj
Adaylık eğitiminde kazanılan bilgilerin iş ortamında uygulanmasına yönelik süreçtir. Sonuçları adaylığın değerlendirilmesinde önem taşır.
Asli memurluk
Adaylık şartlarını tamamlayan kişinin yetkili işlemle geçtiği memurluk durumudur. Sürenin dolması tek başına bütün koşulların sağlandığını göstermez.
Atama
Kişinin yetkili idari işlemle belirli bir kamu görevine getirilmesidir. Sınav sonucu ile atama işlemi farklı aşamalardır.
Göreve başlama
Atama sonrasında kanuni süre ve usule göre görevin fiilen üstlenilmesidir. Tebligat ve yer değişikliği koşulları süreyi etkileyebilir.
Derece yükselmesi
Kanuni şartlar sağlanarak daha üst dereceye geçilmesidir. Unvan değişikliği veya görevde yükselme sınavıyla her durumda aynı işlem değildir.
Sınıf değiştirme
Memurun kanundaki şartlarla başka hizmet sınıfına geçmesidir. Yeni sınıfın niteliklerini taşıma koşulu önemlidir.
Yer değiştirme
Memurun görev yerinin kanuni ve idari düzenlemeler çerçevesinde değiştirilmesidir. Sağlık ve aile birliği gibi durumlar özel hükümlere tabidir.
Karşılıklı yer değiştirme
Aynı kurumda belirli koşulları taşıyan memurların yerlerini değiştirme talebidir. İki kişinin anlaşması tek başına işlemi tamamlamaz.
Vekâlet görevi
Bir görevin geçici olarak başka personelce yürütülmesidir. Vekâletin şartları ve mali sonuçları ayrı değerlendirilir.
İkinci görev
Memura asli görevi yanında kanunun izin verdiği başka bir görevin verilmesidir. Genel bir sınırsız görevlendirme yetkisi değildir.
Çekilmiş sayılma
Kanunda belirtilen davranış veya koşullar nedeniyle memurun ayrılmış kabul edilmesidir. Kendi isteğiyle yapılan usulüne uygun çekilmeden farklıdır.
Görev devri
Ayrılan personelin sorumluluğundaki iş, belge ve malları usulüne göre teslim etmesidir. Özellikle sayım ve kayıtların doğruluğu önem taşır.
Çalışma süresi
Memurun görev için ayırdığı ve kanuni düzenlemelere göre belirlenen süredir. Kesintisiz hizmetlerde özel çalışma düzenleri bulunabilir.
Kesintisiz hizmet
Günün yirmi dört saatinde devam etmesi gereken hizmettir. Personelin çalışma biçimi kurumca düzenlenirken ilgili özel hükümler dikkate alınır.
Yıllık izin
Hizmet süresine göre doğan dinlenme iznidir. Kullanım zamanı ve önceki yıldan devreden hakkın sınırları ayrıca düzenlenmiştir.
Mazeret izni
Doğum, evlenme veya ölüm gibi kanunda sayılan nedenlerle verilen izindir. Her mazeret için aynı süre ve koşul uygulanmaz.
Hastalık izni
Sağlık raporu ve kanundaki şartlara bağlı izin türüdür. Raporun usulü ve izin süresi birlikte değerlendirilir.
Refakat izni
Belirli yakınların sağlık durumunda kanuni şartlarla verilen refakat amaçlı izindir. Sıradan ziyaret izni olarak değerlendirilmez.
Aylıksız izin
Kanunun öngördüğü hâllerde aylık ödenmeden kullanılan izindir. Her talep için koşulsuz hak değildir.
Özlük dosyası
Memurun mesleki ve idari durumuna ilişkin kayıtların tutulduğu dosyadır. Belge doğruluğu ve erişim yetkileri önemlidir.
Başarı belgesi
Görevde gösterilen başarı için yetkili makamca verilen belgedir. Her takdir ifadesi kanundaki başarı belgesi sayılmaz.
Disiplin cezası
Kamu hizmetinin düzenini bozan kanunda tanımlı fiillere karşı uygulanan idari yaptırımdır. Fiil, yetki ve usul birlikte değerlendirilir.
Uyarma cezası
Memura görev ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir. Disiplin cezası niteliğindedir.
Kınama cezası
Memurun görev veya davranışında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir. Uyarma ile aynı yaptırım değildir.
Aylıktan kesme
Memurun brüt aylığından kanunun belirlediği oranda kesinti yapılması şeklindeki disiplin cezasıdır. Her ücret kesintisi disiplin cezası değildir.
Kademe ilerlemesinin durdurulması
Fiilin ağırlığına göre memurun kademe ilerlemesinin belirli süre durdurulmasıdır. Derece düşürülmesiyle karıştırılmaz.
Devlet memurluğundan çıkarma
Memurun bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere çıkarılmasını ifade eden disiplin cezasıdır. Usul güvenceleriyle birlikte değerlendirilir.
Disiplin amiri
Kanuni ve idari düzenlemelerle disiplin yetkisi tanınmış amirdir. Her üst personel bütün disiplin cezalarını veremez.
Savunma hakkı
Disiplin cezasından önce memura isnatlara cevap verme imkânı tanınmasıdır. Savunma istenmeden ceza verilemez.
Disiplin itirazı
Verilen disiplin cezasına karşı kanundaki yetkili merciye başvuru yoludur. Süre ve başvuru makamı ceza türüne göre kontrol edilir.
Görevden uzaklaştırma
Görevde kalmasının sakıncalı görüldüğü hâllerde uygulanan geçici idari tedbirdir. Tek başına bir disiplin cezası değildir.
Hizmet içi eğitim
Personelin görev bilgisini ve becerisini geliştirmeye yönelik kurum içi yetiştirme faaliyetidir. Adaylık eğitimiyle sınırlı değildir.
Çalışan
Çalışan, kamu veya özel işyerinde istihdam edilen gerçek kişidir. İSG bakımından memur ve işçi ayrımı, çalışan tanımının dışında kalma nedeni değildir.
İşveren
İşveren, çalışan istihdam eden kişi veya kuruluştur. İSG hizmeti dışarıdan alınsa da işyerindeki sağlık ve güvenlik sorumluluğu devam eder.
İşveren vekili
İşveren vekili, işveren adına işin ve işyerinin yönetiminde görev alan kişidir; 6331 sayılı Kanun bakımından işveren sayılır.
İşyeri
İşyeri, çalışanlarla üretim veya hizmet unsurlarının birlikte örgütlendiği bütündür; bağlı alanlar, eklentiler ve araçlar da tanımda yer alır.
Çalışan temsilcisi
Çalışan temsilcisi, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında çalışanların görüşlerini ve tedbir taleplerini ileten yetkili çalışandır.
Destek elemanı
Destek elemanı, asli işinin yanında önleme, tahliye, yangınla mücadele veya ilk yardım için özel görevlendirilen, eğitimli ve donanımlı kişidir.
Genç çalışan
Genç çalışan, 15 yaşını bitirmiş ancak 18 yaşını doldurmamış çalışandır. Yaşı, eğitim ve risk değerlendirmesinde özel olarak dikkate alınır.
İş güvenliği uzmanı
İş güvenliği uzmanı, Bakanlıkça yetkilendirilmiş ve gerekli uzmanlık belgesine sahip meslek mensubudur; görevi işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İşyeri hekimi
İşyeri hekimi, iş sağlığı ve güvenliği alanında çalışmak üzere yetkilendirilmiş, işyeri hekimliği belgesine sahip hekimdir.
Meslek hastalığı
Meslek hastalığı, mesleki risklere maruz kalma sonucunda ortaya çıkan hastalıktır. Tanı, kayıt ve bildirim süreçleri ayrı değerlendirilir.
İş kazası
İş kazası, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelerek ölüm ya da ruhsal veya bedensel zarara neden olan olaydır.
Önleme ilkesi
Önleme, çalışma sürecinin her aşamasında sağlık ve güvenlik risklerini ortadan kaldırmak veya azaltmak için alınan tedbirlerin bütünüdür.
Tehlike sınıfı
Tehlike sınıfı, işyerinin faaliyet ve çalışma koşullarına göre belirlenen İSG grubudur. Binaların yangın tehlike sınıfıyla aynı sınıflandırma değildir.
Ortak sağlık ve güvenlik birimi
Ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB), işyerlerine İSG hizmeti sunmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, personel ve donanıma sahip birimdir.
Risklerden korunma ilkeleri
Risklerden korunma ilkeleri; riskten kaçınma, kaynağında mücadele, daha güvenli seçenek kullanma ve toplu korunmaya öncelik verme esaslarıdır.
Toplu korunma
Toplu korunma, tehlikeyi çalışma ortamında kontrol ederek birden fazla kişiyi koruyan önlemlerdir; kişisel korumadan önce değerlendirilir.
Sağlık gözetimi
Sağlık gözetimi, çalışanın işten kaynaklanan riskleri dikkate alınarak sağlık durumunun ve işe uygunluğunun izlenmesidir; tek seferlik rapor değildir.
Çalışmaktan kaçınma hakkı
Çalışmaktan kaçınma hakkı, ciddi ve yakın tehlikede kanuni usulle kullanılan koruyucu haktır. İtfaiye müdahalesi için kapsam istisnası ayrıca değerlendirilir.
İSG kurulu
İSG kurulu, kanundaki çalışan sayısı ve işin sürekliliği şartlarını taşıyan işyerlerinde sağlık ve güvenlik çalışmaları için oluşturulan kuruldur.
Çalışanların bilgilendirilmesi
Çalışanların bilgilendirilmesi, işyeri riskleri, koruyucu tedbirler, haklar ve acil durum görevlileri hakkında anlaşılır bilgi sağlanmasıdır.
Çalışanların katılımı
Çalışanların katılımı, İSG kararlarında çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerinin alınması ve öneri sunabilmesidir; yalnız duyuru yapılması değildir.
İşin durdurulması
İşin durdurulması, çalışanlar için hayati tehlike gibi kanuni nedenlerle işyerinin tamamında veya bir bölümünde çalışmanın yetkili işlemle durdurulmasıdır.