İtfaiyecilik Sözlüğü
Kaynaklarıyla birlikte okuyun, ilgili konuları keşfedin.
Alev
Gaz fazındaki yanma bölgesinin görünür ışık yayabilen kısmı.
Backdraft
Oksijeni sınırlı yangında birikmiş gazların hava girişiyle hızla yanması.
Debi
Birim zamanda bir kesitten geçen akışkan hacmi; örneğin litre/dakika.
Flashover
Bir hacimde yangının yaygın, tam gelişmiş evreye hızlı geçişi.
Hidrant
Yangın suyu şebekesinden su alınmasını sağlayan bağlantı noktası.
Lans
Su akışının yön ve biçimini kontrol eden hortum ucu ekipmanı.
Nozul
Akışkanın çıkış kesitini ve akış karakterini belirleyen parça.
Rollover
Üst katmandaki yanıcı gazlarda gözlenebilen alev yayılımı.
SCBA
Self-Contained Breathing Apparatus; bağımsız hava kaynağı taşıyan solunum cihazı.
Termal kamera
Kızılötesi ışınımı görüntüleyerek yüzey sıcaklık farklarını yorumlamaya yardımcı cihaz.
Acil durum
Hızlı değerlendirme, koordinasyon ve müdahale gerektiren olağan dışı durum.
Acil durum planı
Acil olaylarda görevleri, iletişimi, kaynakları ve izlenecek düzeni önceden belirleyen belge.
Acil çıkış
Tehlikeli bir alandan güvenli bölgeye geçiş için düzenlenen çıkış.
Acil durum ekibi
Kurumun acil durum planında belirli görevlerle görevlendirdiği personel grubu.
Acil aydınlatma
Normal aydınlatma kesildiğinde güvenli hareketi destekleyen yedek aydınlatma düzeni.
Afet
Bir topluluğun işleyişini bozan ve kendi olanaklarıyla başa çıkma kapasitesini aşan kayıp ve kesintilere yol açan olayın sonuçları.
Afet yönetimi
Risk azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme çalışmalarının birlikte yürütülmesi.
Afet riski
Tehlike, maruziyet ve kırılganlıkla ilişkili olası afet kayıpları.
Afete hazırlık
Bir afet karşısında etkili davranabilmek için önceden geliştirilen plan, eğitim ve kaynaklar.
Afet lojistiği
Afet çalışmalarında personel, malzeme ve hizmetlerin ihtiyaç noktalarına ulaştırılması ve yönetimi.
AFAD
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının kısaltması.
Alarm
Bir tehlikeyi veya belirli koşulun oluştuğunu bildiren sesli, görsel ya da elektronik uyarı.
Alarm paneli
Algılama ve uyarı sisteminin durum bilgilerini izleyen ve gösteren kontrol birimi.
Algılama
Belirli bir olayın veya fiziksel değişimin sensör ya da gözlem yoluyla belirlenmesi.
Alt patlama sınırı
Bir gaz veya buharın havada alev yayılımını sürdürebildiği en düşük derişim sınırı.
Ankraj
Bir emniyet veya kurtarma sistemindeki yükün aktarıldığı uygun bağlantı noktası ya da düzeni.
Arazöz
Su tankı ve pompa gibi söndürme donanımları taşıyan müdahale aracı.
Arama
Kayıp veya tehlike altındaki kişilerin yerini belirlemeye yönelik sistemli çalışma.
Arama köpeği
Belirli arama görevleri için eğitilmiş ve sevk edicisiyle çalışan köpek.
ARFF
Hava aracı kurtarma ve yangınla mücadele hizmetlerini ifade eden İngilizce kısaltma.
Asansör kurtarma
Asansörde mahsur kalanların yetkili ekiplerce güvenli biçimde çıkarılmasına yönelik çalışma.
Atmosfer ölçümü
Bir ortamdaki oksijen, yanıcı veya zehirli gaz gibi bileşenlerin uygun cihazla değerlendirilmesi.
Ayırıcı
Teknik kurtarmada parçalar arasında açıklık oluşturmaya yönelik kuvvet uygulayan ekipman.
Baca yangını
Baca içindeki yanıcı birikintilerin veya ilişkili yapı elemanlarının tutuştuğu yangın.
Bağımsız solunum cihazı
Kullanıcının solunum kaynağını çevre atmosferinden bağımsız olarak taşıyan sistem.
Basınç
Bir yüzeye uygulanan kuvvetin yüzey alanına oranı.
Basınç kaybı
Akış boyunca sürtünme ve yerel dirençler nedeniyle basıncın azalması.
Basınçlandırma
Duman girişini sınırlamak amacıyla belirli hacimde göreli yüksek hava basıncı oluşturulması.
Basınç düşürücü
Bir akışkanın basıncını sistemin ihtiyaç duyduğu daha düşük düzeye düzenleyen eleman.
Basınçlı hava tüpü
Uygun nitelikteki havayı basınç altında depolayan kap.
Batarya
Elektrik enerjisini kimyasal olarak depolayan, bir veya birden fazla hücreli kaynak.
BLEVE
Atmosfer basıncındaki kaynama sıcaklığının üzerindeki basınçlı sıvının bulunduğu kabın ani bütünlük kaybıyla, sıvının hızla buharlaşması ve genleşmesi sonucu oluşan fiziksel patlama.
Boğma
Yanmanın sürmesi için gerekli oksitleyici erişimini sınırlamaya dayanan söndürme yaklaşımı.
Bölgelendirme
Olay alanının risk, görev veya erişim koşullarına göre bölümlere ayrılması.
Can yeleği
Suda yüzdürme desteği sağlamak için tasarlanan kişisel donanım.
Çekvalf
Akışın ters yönde ilerlemesini sınırlayan vana türü.
Çıkrık
Hortum veya halatın sarılı tutulduğu ve açılmasını kolaylaştıran düzenek.
Çökme
Yapı veya zemin bütünlüğünün kaybolması sonucu meydana gelen yer değiştirme ya da yıkılma.
Çökme bölgesi
Yapısal parçaların düşme veya devrilme tehlikesine göre belirlenen kısıtlı alan.
Dağıtıcı
Bir ana akışı birden fazla hortum hattına yönlendiren bağlantı ekipmanı.
Dekontaminasyon
Tehlikeli kirleticilerin insan, ekipman veya yüzey üzerindeki etkisini azaltma ya da giderme işlemleri.
Deluge sistemi
Açık boşaltma elemanlarına bir kontrol vanası üzerinden topluca su sağlayan sabit söndürme sistemi.
Deprem
Yer kabuğunda açığa çıkan enerjiyle oluşan sismik titreşimler.
Dirençlilik
Bir sistemin tehlikelere dayanma, uyum sağlama ve işlevlerini yeniden kazanma kapasitesi.
Duman
Yanma veya ısıl ayrışma sırasında oluşan gazlar ile havada taşınan parçacıkların karışımı.
Duman damperi
Havalandırma hatlarında dumanın geçişini yönetmek üzere kullanılan kontrol elemanı.
Duman dedektörü
Dumanın belirli fiziksel özelliklerine duyarlı yangın algılama elemanı.
Duman kontrolü
Dumanın oluşan yapı içinde hareketini ve birikmesini yönetmeye yönelik önlemler.
Duman tahliyesi
Dumanın doğal veya mekanik düzenlerle belirlenen hacimden uzaklaştırılması.
Düşüş durdurma
Düşmeye başlayan kişinin hareketini uygun donanımla kontrollü olarak durdurmaya yönelik sistem.
Düğüm
Halatın bağlantı, sabitleme veya başka işlev için belirli biçimde düzenlenmesi.
Eğitim tatbikatı
Plan ve becerileri kontrollü bir senaryo üzerinden çalıştıran uygulama.
Ekip amiri
Görevlendirilmiş ekibin çalışmasını kurumun yetki düzeni içinde yöneten personel.
Ekip koordinasyonu
Farklı görevlerin birbirini destekleyecek şekilde zaman ve bilgi bakımından uyumlandırılması.
Elektrik yangını
Elektrikli donanımla ilişkili yangını anlatan ifade; Türkiye/EN sınıflandırmasında ayrı bir yangın sınıfı değildir.
Emiş hattı
Pompanın su kaynağından akışkan aldığı hat.
Emiş süzgeci
Pompa girişine iri yabancı maddelerin ulaşmasını sınırlayan ekipman.
Emniyet kemeri
Kullanıcının konumlandırılması veya düşmeye karşı korunması için tasarlanmış kişisel sistem elemanı.
Enkaz
Yıkılan veya ağır hasar gören yapı ve nesnelerin oluşturduğu kalıntılar.
Enkaz arama
Yıkıntı içindeki kişilerin yerini belirlemeye yönelik arama çalışması.
Gaz dedektörü
Belirli gazların varlığına veya derişimine duyarlı ölçüm ya da uyarı cihazı.
Gaz ölçüm cihazı
Takılı sensörlerinin kapsamındaki gazları veya oksijen düzeyini ölçen cihaz.
Gaz sızdırmaz elbise
Belirlenen deney ve kullanım koşullarında gaz girişini sınırlamak üzere tasarlanmış koruyucu giysi.
Gönüllü itfaiyeci
Belirli bir teşkilatın eğitim ve görev düzeni içinde gönüllü hizmet veren kişi.
Güvenli bölge
Belirli tehlikeler değerlendirilerek personelin korunması için ayrılan alan.
Güvenlik bilgi formu
Kimyasal ürünün tehlikelerini ve güvenli yönetim bilgilerini düzenli başlıklarla sunan belge.
Haberleşme
Ekipler ve komuta birimleri arasında görevle ilgili bilgi alışverişi.
Halat koruyucu
Halatın keskin veya aşındırıcı yüzeylerle temas etkisini azaltan yardımcı donanım.
Hava yönetimi
Solunum cihazındaki mevcut havanın görev, dönüş ve acil durum gereksinimleriyle birlikte planlanması.
Havalandırma
Havanın doğal veya mekanik yollarla bir hacme giriş ve çıkışı.
Hidrolik kesici
Hidrolik kuvvetle çalışan, uygun malzemeleri kesmeye yönelik kurtarma aleti.
Hidrolik ram
Doğrusal itme veya açma kuvveti sağlayan hidrolik kurtarma ekipmanı.
Hidrolik güç ünitesi
Hidrolik aletlerin çalışması için basınçlı akışkan sağlayan kaynak.
Hortum
Akışkanı bir noktadan diğerine taşıyan esnek hat.
Hortum köprüsü
Hortum hattını geçiş etkilerinden korumak için kullanılan yardımcı düzenek.
Hortum rakoru
Hortumları birbirine veya donanıma bağlayan bağlantı parçası.
Isı
Sıcaklık farkı nedeniyle sistemler arasında aktarılan enerji.
Isı açığa çıkış hızı
Yangında birim zamanda açığa çıkan enerji; watt gibi güç birimleriyle ifade edilir.
Isı dedektörü
Sıcaklık düzeyine veya sıcaklık artışına duyarlı yangın algılama elemanı.
Isıl ışınım
Enerjinin elektromanyetik dalgalarla aktarılması.
Isıl iletim
Isı enerjisinin malzeme içinde veya temas eden maddeler arasında aktarılması.
Isıl taşınım
Isının hareket eden gaz veya sıvıyla taşınması.
Islak borulu sistem
Borularında normal durumda su bulunan otomatik sprinkler sistemi.
İhbar
Bir olayın müdahale veya değerlendirme için yetkili birime bildirilmesi.
İhbar butonu
Bir kişinin yangın uyarısını elle başlatabildiği sistem elemanı.
İkincil arama
İlk aramayı tamamlayan, alanın yeniden ve sistemli biçimde kontrol edilmesi.
İlk müdahale
Olayın başlangıç aşamasında veya ilk ulaşan ekip tarafından yapılan müdahale çalışmaları.
İlk yardım
Sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar, yaşamı korumak ve kötüleşmeyi önlemek için olay yerindeki olanaklarla yapılan ilaçsız uygulamalar.
İstasyon
İtfaiye personeli, araçları ve ekipmanının görev hazırlığı için konuşlandığı hizmet noktası.
İtfaiye bağlantı ağzı
Sabit yangın tesisatına dışarıdan su desteği sağlamak için düzenlenmiş bağlantı.
İtfaiye eri
İtfaiye teşkilatında ilgili görev ve yetki düzeni içinde çalışan personel unvanı.
İtfaiye pompası
Yangınla mücadele için gerekli su akışını ve basıncı sağlayan pompa.
İtfaiye santrali
İhbar, sevk ve haberleşme işlerinin yürütüldüğü iletişim noktası.
İyileştirme
Afet sonrasında yaşam koşulları ve hizmetlerin yeniden kurulmasına yönelik çalışmalar.
Jeneratör
Mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren kaynak.
Kaçış yolu
Bulunulan noktadan güvenli alana çıkışı sağlayan güzergâhın bütünü.
Kaçış merdiveni
Tahliye güzergâhının katlar arasındaki düşey bölümünü oluşturan merdiven.
Kaçış uzaklığı
Bir noktadan ilgili çıkışa kadar kaçış güzergâhı boyunca değerlendirilen mesafe.
Kapasite
Bir görevin yerine getirilmesini sağlayan mevcut insan, araç, bilgi ve kaynakların bütünü.
Kapalı alan
Sürekli insan çalışması için tasarlanmamış, giriş-çıkışı kısıtlı olabilen ve özel tehlikeler barındıran çalışma alanı.
Karabina
Halat ve emniyet sistemlerinde bağlantı sağlayan, açılır kapılı donanım.
Karbonmonoksit
Eksik yanmayla oluşabilen, renksiz ve kokusuz zehirli gaz; kimyasal simgesi CO’dur.
Karbondioksit
CO₂ formüllü gaz; bazı söndürme sistemlerinde kullanılır ve yüksek derişimde boğucu tehlike oluşturabilir.
Kavitasyon
Sıvıda yerel düşük basınçla oluşan buhar boşluklarının çökmesi; pompa performansını ve parçalarını etkileyebilir.
KBRN
Kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer tehlikeleri bir arada adlandıran kısaltma.
Kentsel arama kurtarma
Özellikle yapı çökmeleri gibi kentsel olaylarda yürütülen uzmanlaşmış arama kurtarma çalışmaları.
Kimyasal koruyucu elbise
Belirtilen kimyasal tehlikelere karşı koruma sağlamak üzere tasarlanmış giysi.
Kişisel koruyucu donanım
Kullanıcıyı belirli risklere karşı korumak üzere giyilen veya taşınan donanım.
Komuta
Olaydaki görevlerin yetki ve sorumluluk düzeni içinde yönlendirilmesi.
Komuta aracı
Olay yönetimi ve haberleşme işlevlerini destekleyen araç.
Kombine kurtarma aleti
Kesme ve ayırma gibi birden fazla işlevi belirli sınırlar içinde birleştiren alet.
Kontaminasyon
Bir kişinin, nesnenin veya ortamın istenmeyen tehlikeli maddeyle kirlenmesi.
Kor
Alevsiz olarak ışık ve ısı yayabilen, yanması süren katı parça.
Koruyucu başlık
Baş ve boyun çevresinde belirli ısıl risklere karşı kullanılan kişisel koruyucu giysi.
Köpük
Gaz kabarcıklarının sıvı içinde oluşturduğu yapı; uygun türleri yangınla mücadelede kullanılır.
Köpük konsantresi
Uygun oranda suyla karıştırılarak köpük çözeltisi hazırlanmasında kullanılan ürün.
Köpük çözeltisi
Köpük konsantresi ile suyun ürün için belirlenen oranda karışımı; havayla genleştirilmiş köpükle aynı şey değildir.
Köpük lansı
Uygun köpük çözeltisinin uygulanmasını sağlayan hortum ucu ekipmanı.
Köpük oranlayıcı
Köpük konsantresini su akışına belirlenen oranda dahil eden cihaz veya sistem.
Kuru borulu sistem
Normal durumda borularında basınçlı gaz bulunan, etkinleştiğinde suyla dolan sprinkler sistemi.
Kuru kimyevi toz
Uygun yangın sınıflarında kullanılmak üzere hazırlanmış toz biçimli söndürme ajanı.
Kurtarma
Tehlike altındaki kişileri uygun yöntemlerle güvenli konuma ulaştırmaya yönelik çalışma.
Kurtarma halatı
Kurtarma sistemlerinde yük aktarımı veya emniyet için uygun özelliklerle kullanılan halat.
Kurtarma üçayağı
Dikey erişim çalışmalarında uygun bağlantı desteği sağlayan tripod düzeni.
Kurtarma yastığı
Basınçlı hava yardımıyla belirli kaldırma veya destekleme görevlerini yapan ekipman.
Lojistik
Görev için gereken personel, malzeme, ulaşım, bakım ve ikmalin düzenlenmesi.
Makara
Halatın yönünü değiştiren veya mekanik avantaj düzenine katılan döner eleman.
Maruziyet
İnsan veya varlıkların bir tehlikenin etkileyebileceği yerde ya da koşulda bulunması.
Maske uyumu
Solunum koruyucu maskenin kullanıcı yüzüyle gerekli sızdırmazlık ilişkisini sağlayabilmesi.
Monitör
Yüksek debili söndürme akışını yönlendiren sabit veya taşınabilir donanım.
Motopomp
Bir motorla tahrik edilen, su temini veya transferinde kullanılan pompa grubu.
Müdahale
Bir olayın etkilerini sınırlandırmak ve can güvenliğini sağlamak için yürütülen çalışmalar.
Müdahale planı
Olayda hangi kaynakların ve görev düzeninin kullanılacağını tanımlayan plan.
Negatif basınçlı havalandırma
Hacimden mekanik emişle hava çıkarılmasına dayanan havalandırma yöntemi.
Oksitleyici
Yanma veya başka oksidasyon tepkimelerini destekleyebilen madde.
Oksijen yetersizliği
Solunum için gereken oksijen düzeyinin güvenli kabul edilen koşulları karşılamaması.
Olay komutanı
Olay yönetim düzeninde müdahalenin genel sorumluluğunu üstlenen yetkili.
Olay yeri güvenliği
Olay alanındaki mevcut ve gelişebilecek tehlikelere karşı alınan koruyucu düzenlemeler.
Orman yangını
Orman örtüsü veya ilişkili bitkisel yakıtlar içinde kontrol dışında yayılan yanma.
Önleme
Tehlikeli olayın oluşmasını veya olumsuz sonuçlarını engellemeye yönelik tedbirler.
Parlama
Yanıcı gaz veya buharın kısa süreli ve hızlı tutuşması için kullanılan genel terim.
Pasif yangın güvenliği
Yapının malzemesi, bölmeleri ve kaçış düzeni gibi yerleşik koruma önlemleri.
Patlama
Enerjinin hızlı açığa çıkmasıyla basınç etkisi oluşturabilen fiziksel veya kimyasal olay.
Patlayıcı atmosfer
Belirli yanıcı maddelerin hava içinde tutuşma sonrası alev yayılımına elverişli karışımı.
Periyodik kontrol
Donanım veya sistemin belirlenen aralık ve kapsamla uygunluğunun değerlendirilmesi.
Piroliz
Bir maddenin ısı etkisiyle kimyasal olarak ayrışması.
Pompa
Akışkana enerji aktararak taşınmasını veya basınçlandırılmasını sağlayan makine.
Pozitif basınçlı havalandırma
Hacme mekanik olarak hava verilmesine dayanan, akış yollarıyla birlikte planlanan havalandırma.
Risk
Bir tehlikenin olumsuz sonuçlarının gerçekleşme olasılığı ve etkisiyle ilişkili değerlendirme.
Risk azaltma
Tehlikenin, maruziyetin veya zarar görebilirliğin azaltılmasına yönelik çalışmalar.
Risk değerlendirmesi
Tehlikeleri, etkilenebilecek unsurları ve gerekli önlemleri sistemli biçimde inceleme süreci.
Röle pompalama
Uzun su iletim hattında birden fazla pompanın ardışık destek sağlaması.
Sabit söndürme sistemi
Belirli bir alanı korumak için kalıcı olarak kurulmuş söndürme donanımı.
Sedye
Hasta veya yaralının uygun koşullarda taşınmasına yardımcı taşıma donanımı.
Sepet sedye
Koruyucu çevre yapısıyla kurtarma çalışmalarında kullanılan sedye türü.
Sıcak bölge
Olayın doğrudan tehlikelerine maruz kalınan ve erişimin sınırlandırıldığı alan.
Sıcaklık
Bir sistemin termal durumunu ifade eden fiziksel büyüklük; ısı miktarıyla aynı değildir.
Soğuk bölge
Tehlikeli müdahale alanının dışında destek ve yönetim için ayrılan bölge.
Soğutma
Sıcaklığı veya ısı enerjisini azaltarak yanmayı sınırlamaya yönelik yaklaşım.
Söndürme ajanı
Yangının kontrolü veya söndürülmesi için kullanılan madde.
Söndürme battaniyesi
Uygun küçük yangınlarda örtme amacıyla kullanılan, tasarım sınırları olan donanım.
Sprinkler
Kapalı tipte ısıya duyarlı elemanı etkinleştiğinde su boşaltan otomatik söndürme başlığı.
Stabilizasyon
Bir araç, yapı parçası veya yükün istenmeyen hareketini sınırlandırmak için yapılan destekleme.
Su darbesi
Akış hızındaki hızlı değişimin tesisatta oluşturduğu geçici basınç dalgası.
Su ikmali
Söndürme çalışmalarında kullanılan su kaynağının sürekliliğini sağlama işi.
Su sisi
Küçük su damlacıklarıyla çalışan ve özellikleri sistem tasarımına bağlı olan söndürme yaklaşımı.
Su tahliye pompası
Birikmiş suyu uygun tahliye noktasına aktarmak için kullanılan pompa.
Tahliye
İnsanların veya gerektiğinde varlıkların tehlikeli alandan planlı biçimde uzaklaştırılması.
Tahliye planı
Çıkış güzergâhlarını, görevleri ve toplanma düzenini tanımlayan plan.
Tehlike
Can, mal veya çevre üzerinde olumsuz etki oluşturma potansiyeli bulunan durum ya da kaynak.
Tehlikeli madde
Özellikleri veya kullanım koşulları nedeniyle insan, çevre ya da mala zarar verebilen madde.
Teknik kurtarma
Özel donanım, yöntem ve eğitim gerektiren kurtarma çalışmaları.
Telsiz
Radyo dalgaları üzerinden kablosuz ses veya veri iletişimi sağlayan cihaz.
Temiz hava solunum cihazı
Basınçlı hava kaynağıyla çevre atmosferinden bağımsız solunum sağlayan kişisel donanım.
Termal kaçak
Bir hücrede ısı üretiminin ısı uzaklaştırılmasını aşarak kendi kendini hızlandırdığı süreç.
Toplanma alanı
Tahliye veya afet sonrasında kişilerin buluşması için önceden belirlenen alan.
Triyaj
Çok sayıda etkilenen kişinin ihtiyaç ve aciliyetine göre sağlık hizmeti önceliğinin değerlendirilmesi.
Üst patlama sınırı
Bir gaz veya buharın havada alev yayılımını sürdürebildiği en yüksek derişim sınırı.
Yakıt
Yanma tepkimesine katılarak enerji açığa çıkarabilen madde.
Yangın
Kontrol dışında gelişen ve can, mal veya çevreye zarar verebilen yanma olayı.
Yangın bölmesi
Yangın ve duman yayılımını belirli süre sınırlamak üzere ayrılmış yapı bölümü.
Yangın damperi
Hava kanalı geçişlerinde yangın yayılımını sınırlandırmaya yönelik kapama elemanı.
Yangın dolabı
Hortum ve ilgili söndürme donanımını erişilebilir biçimde barındıran sabit tesisat ünitesi.
Yangın kapısı
Yangın ve duman geçişini belirtilen performans koşullarında sınırlayan kapı sistemi.
Yangın yükü
Türkiye’deki bina yangın güvenliği terminolojisinde, yanıcı maddelerin kütleleri ve alt ısıl değerlerinden hesaplanan enerjinin yapı bölümünün alanına oranı; MJ/m² ile ifade edilir.
Yangın üçgeni
Yanmayı yakıt, ısı ve oksitleyici bileşenleriyle açıklayan öğretim modeli.
Yangın tetrahedronu
Yangın üçgenine sürdürülebilen kimyasal zincirleme reaksiyonu ekleyen öğretim modeli.
Yangına dayanım
Bir yapı elemanının belirtilen yangın deneyinde gerekli işlevlerini koruma performansı.
Zarar görebilirlik
Bir kişinin veya sistemin tehlike etkileri karşısında zarar görmeye açıklığı.
Zincirleme reaksiyon
Tepkime ürünlerinin yeni tepkimeleri sürdürdüğü kimyasal süreç.
Yanma
Yakıt ile oksitleyicinin tepkimesi sırasında ısı açığa çıkan kimyasal süreçtir. Kontrollü yanma ile kontrol dışı yangın birbirinden ayrılır.
Alevli yanma
Yanma tepkimesinin ışık veren bir gaz bölgesi, yani alev oluşturarak gerçekleşmesidir. Katı bir yakıttan çıkan gazlar da alevli yanabilir.
Korlu yanma
Katı malzemenin alev olmaksızın kızgın bir yüzey oluşturarak yanmasıdır. Görünür alevin kaybolması bütün yanmanın bittiğini göstermez.
Katı yanıcı
Belirli biçim veya hacimde bulunan ve uygun koşullarda yanabilen malzemedir. Odun, kâğıt ve bazı metaller aynı söndürme yaklaşımıyla değerlendirilemez.
Sıvı yanıcı
Yanabilir buhar oluşturabilen sıvıdır. Yangın değerlendirmesinde sıvının buharlaşması, suyla karışması ve yayılma ihtimali birlikte ele alınır.
Gaz yanıcı
Gaz hâlinde bulunan ve uygun oksitleyici karışımında yanabilen maddedir. Kaçakla oluşan yanıcı bulut, görünür alev bulunmadan da tehlike yaratabilir.
Oksijen
Yanmayı destekleyen, renksiz ve kokusuz gazdır. Kendisi yakıt değildir; oksijence zengin ortam, yanıcı malzemelerin davranışını değiştirebilir.
Tutuşturma kaynağı
Yanmayı başlatabilecek enerjiyi sağlayan etkendir. Açık alev, sıcak yüzey, elektriksel kıvılcım ve sürtünme örnekleridir.
Tutuşma sıcaklığı
Bir maddenin belirtilen deney ve ortam koşullarında tutuşabildiği sıcaklıktır. Tek bir sayı bütün malzeme biçimlerine ve ortamlara genellenmez.
Yavaş oksitlenme
Oksijenle tepkimenin görünür alev oluşturmadan yavaş ilerlemesidir. Isının birikebildiği bazı malzemelerde bu süreç yangın açısından önem kazanır.
Kendiliğinden tutuşma
Bir malzemenin dışarıdan alev uygulanmadan tutuşmasıdır. Isı üretimi ve ısı kaybı arasındaki denge, depolama koşullarıyla birlikte değerlendirilir.
Hızlı yanma
Isı ve çoğu zaman ışık, alev veya duman gibi belirgin ürünlerle gelişen yanmadır. Hızı yakıtın biçimi ve çevre koşullarına bağlıdır.
Sıcak yüzey
Yakındaki yanıcıyı ısıtarak tutuşmaya katkıda bulunabilen yüzeydir. Fırın, soba ve ısınmış makine parçası bu tehlikenin örnekleridir.
Kıvılcım
Tutuşturma enerjisi taşıyabilen küçük sıcak parçacık veya elektriksel boşalmadır. Kaynak ve kesme çalışmalarında çevredeki yanıcılar açısından değerlendirilir.
Statik elektrik
Yüzeylerde elektrik yükünün birikmesidir. Yük boşalması yanıcı buhar bulunan ortamda tutuşturma kaynağı olabilir.
Elektrik arkı
İletkenler arasındaki elektriksel boşalmanın oluşturduğu yüksek enerjili bölgedir. Yangın yanında elektrik çarpması ve ısıl yaralanma tehlikesi de taşır.
Aşırı yükleme
Elektrik devresinin veya cihazın tasarlandığından fazla yük altında çalıştırılmasıdır. İletkenlerin ısınması ve yalıtımın zarar görmesiyle ilişkili olabilir.
Topraklama
Elektriksel sistemin belirli noktalarının toprakla uygun bir iletken yol üzerinden birleştirilmesidir. Türü ve tasarımı uzmanlık gerektirir; rastgele bağlantı değildir.
Sürtünme ısısı
Temas eden yüzeylerin hareketi nedeniyle oluşan ısıdır. Makine arızaları, yetersiz bakım ve yanıcı toz birikimi birlikte yangın riski yaratabilir.
Açık alev
Çevreyle doğrudan temas edebilen alevdir. Kaynak işlemi ve yakıtlı ocaklar, yakındaki yanıcılar için tutuşturma kaynağı oluşturabilir.
Sirayet
Yangının başlangıç yerinden başka bir malzemeye, bölüme, binaya veya araca yayılmasıdır. Yalnız doğrudan alev temasıyla sınırlı değildir.
A sınıfı yangın
Genellikle kor oluşturan katı yanıcıların yangın sınıfıdır. Ahşap ve kâğıt örnektir; yanıcı metal yangınları bu sınıfa dâhil edilmez.
B sınıfı yangın
Sıvı veya sıvılaşabilen yanıcıların yangın sınıfıdır. Söndürücü seçiminde yakıtın suyla karışma özelliği ayrıca dikkate alınır.
C sınıfı yangın
Yanıcı gazların yangın sınıfıdır. Türkiye’de kullanılan sınıflandırmada elektrik tehlikesini anlatan bir sınıf olarak okunmamalıdır.
D sınıfı yangın
Yanıcı metallerin yangın sınıfıdır. Söndürücü, belirli metal için uygun olmalıdır; genel amaçlı toz her metal yangınına uygun değildir.
Akaryakıt
Yakıt olarak kullanılan petrol kökenli sıvıların ortak adıdır. Yangında sıvı yüzeyinden çıkan buhar ve yayılma koşulları önemlidir.
Benzin
Kolay buharlaşabilen bir akaryakıttır. Yanıcı buharı nedeniyle açık kapta depolama veya temizlik amacıyla kullanım önemli yangın tehlikesi yaratır.
Motorin
Dizel motorlarda kullanılan sıvı yakıttır. Benzine göre farklı buharlaşma davranışı göstermesi, yangın açısından tehlikesiz olduğu anlamına gelmez.
Fuel-oil
Petrol işlenmesinden elde edilen, ısıtma ve enerji üretiminde kullanılabilen ağır yakıttır. Isıtılmış depolama ve transfer koşulları değerlendirilmelidir.
LPG
Başlıca propan ve bütan bileşenleri içeren, basınç altında sıvılaştırılarak depolanabilen petrol gazıdır. Sıvı kaçakları buharlaşarak gaz hacmini büyütebilir.
Doğalgaz
Başlıca metandan oluşan gaz yakıttır. Kaçak, tutuşma ve kapalı ortamda birikme tehlikeleri ayrı ayrı değerlendirilir.
Propan
LPG karışımlarında bulunabilen yanıcı hidrokarbon gazıdır. Basınçlı depolama kabı ve kaçak koşulları yangın değerlendirmesinin parçasıdır.
Bütan
LPG’nin bileşenlerinden olan yanıcı hidrokarbon gazıdır. Davranışı sıcaklık ve basınç koşullarından etkilenir.
Metan
Doğalgazın başlıca bileşeni olan yanıcı gazdır. Gazın varlığı yalnız kokuya bakılarak güvenilir biçimde dışlanamaz.
Hidrojen
Çok hafif ve yanıcı bir gazdır. Kullanıldığı tesislerde kaçak, tutuşturma kaynakları ve uygun ölçüm sistemi birlikte değerlendirilir.
Asetilen
Kaynak ve kesme işlerinde kullanılan yanıcı gazdır. Tüpün ve kullanım sisteminin özel talimatları, genel yakıt bilgisiyle ikame edilemez.
Alkol
Su ile karışabilen bazı yanıcı sıvıları kapsayan kimyasal gruptur. Yakıta uygun köpük seçimi için ürünün adı ve özellikleri bilinmelidir.
Aseton
Kolay buharlaşabilen, suyla karışabilen yanıcı bir çözücüdür. Kapalı ortamda buhar birikmesi söndürme maddesinden önce güvenlik değerlendirmesi gerektirir.
Süblimleşme
Bir katının sıvı hâle geçmeden gaz fazına geçmesidir. Yanıcı maddenin buhar oluşturma yolunu anlamakta kullanılan bir faz değişimi kavramıdır.
Buharlaşma
Bir sıvının gaz fazına geçmesidir. Yanıcı sıvı yangınında alevlenebilen karışımın oluşması açısından önemlidir.
Erime
Katı maddenin sıvı hâle geçmesidir. Mum ve bazı katı yağlar, yanma sırasında önce eriyip ardından buharlaşabilir.
Yanma ürünleri
Yanma sonucunda oluşan gazlar, buharlar ve parçacıklardır. İçerikleri yakıtın yapısına ve yanma koşullarına göre değişir.
Duman gazı
Yanma ortamında oluşan gaz karışımıdır. Görünür dumanın az olması, solunum için güvenli atmosfer bulunduğunu göstermez.
Zehirleyici gaz
Solunduğunda veya başka bir yolla alındığında toksik etki gösterebilen gazdır. Etki, maddeye, doza ve maruziyet süresine bağlıdır.
Boğucu gaz
Oksijeni azaltarak veya vücudun oksijenden yararlanmasını bozarak yaşamı tehdit edebilen gazdır. Her boğucu gazın etkisi aynı mekanizmayla oluşmaz.
Kimyasal tehlike
Maddenin yanıcılık, aşındırıcılık, zehirlilik veya tepkime özelliklerinden doğan tehlikedir. Madde tanımlanmadan yalnız ambalaj görünümüne göre karar verilmez.
Çökme tehlikesi
Taşıyıcı elemanların veya yapı parçalarının bütünlüğünü kaybetmesi ihtimalidir. Yangın, hasar ve yük değişimleri değerlendirmeyi etkiler.
Elektrik tehlikesi
Gerilim altındaki donanımın çarpılma, ark veya tutuşma gibi sonuçlar doğurabilmesidir. Enerjinin kesilmiş olduğu varsayılmaz; yetkili doğrulama gerekir.
Isıl genleşme
Bir malzemenin sıcaklık artışıyla boyutlarının değişmesidir. Isınan yapı elemanları ve basınçlı kaplar açısından önem taşır.
Su ile soğutma
Suyun ısı alması yoluyla yangının veya ısınmış yüzeyin sıcaklığını azaltma yaklaşımıdır. Suya uygun olmayan maddeler için otomatik tercih değildir.
Buharlaşma ısısı
Bir sıvının sıcaklığı faz değişimi boyunca aynı kalırken buhara dönüşmesi için aldığı enerjidir. Suyun soğutma etkisini açıklayan kavramlardan biridir.
Su buharı
Suyun gaz hâlidir. Yangın ortamında oluşması, ısı ve görüş koşullarını değiştirebilir; solunum havası yerine geçmez.
Dolu jet
Suyun mümkün olduğunca bütünlüklü bir akış hâlinde verilmesidir. Erişim, darbe etkisi ve yüzey etkileşimi sis akışından farklıdır.
Püskürtme
Sıvının damlalara ayrılarak dağıtılmasıdır. Damla büyüklüğü ve dağılım, kullanılan ekipmana ve basınca bağlıdır.
Damlacık
Püskürtülen sıvının küçük birimidir. Toplam temas yüzeyi ve hareket davranışı, söndürme uygulamasında suyun etkisini değiştirir.
Köpük genleşme oranı
Üretilen köpük hacminin kullanılan köpük çözeltisi hacmine oranıdır. Konsantrenin suya katılma yüzdesiyle karıştırılmaz.
Köpük karışım oranı
Konsantrenin çözelti içindeki oranıdır. Uygun değer yakıt, ürün onayı ve oranlama ekipmanına göre seçilir.
Ağır köpük
Düşük genleşmeli köpük için kullanılan addır. Bir köpüğün uygunluğu yalnız bu sınıfa değil, ürünün yakıta ilişkin performansına da bağlıdır.
Orta köpük
Orta genleşmeli köpüğü anlatır. Genleşme sınıfı, köpük üretim ekipmanı ile çözeltinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Hafif köpük
Yüksek genleşmeli köpük için kullanılan addır. Hacim doldurma davranışı, düşük genleşmeli köpük uygulamasından farklıdır.
Proteinli köpük
Protein esaslı bileşenlerle üretilmiş konsantreden elde edilen köpük ailesidir. Ürün etiketi ve yakıt uyumluluğu ayrıca incelenir.
Floroprotein köpük
Protein esaslı yapı ve florlu bileşenleri birlikte kullanan köpük ailesidir. Kimyasal içeriği ve çevresel kısıtları güncel ürün belgesinden kontrol edilir.
AFFF
Sulu film oluşturabilen köpük konsantresi ailesinin kısaltmasıdır. Adı tek başına bütün yakıtlara uygunluk veya güncel çevresel kabul göstermez.
Alkole dayanıklı köpük
Su ile karışan belirli yakıtlara karşı dayanım sağlayacak şekilde formüle edilmiş köpüktür. Dayanımın kapsamı ürün onayından okunmalıdır.
Sentetik köpük
Sentetik yüzey aktif bileşenlerden hazırlanan köpük ailesidir. Genleşme ve yakıt uyumluluğu ürünlere göre değişebilir.
Köpük örtüsü
Yakıt yüzeyinde oluşan köpük tabakasıdır. Sürekliliği ve bozulması, buhar baskılama ve yeniden tutuşma açısından önemlidir.
Köpük drenajı
Köpük yapısındaki sıvının zamanla ayrılmasıdır. Köpüğün kalıcılığını değerlendirmede kullanılan özelliklerden biridir.
Köpük jeneratörü
Köpük çözeltisini hava ile birleştirerek köpük üreten cihazdır. Oranlayıcıyla aynı görevde değildir.
Köpük emiş hortumu
Konsantreyi depodan veya kaptan oranlama düzenine taşıyan hattır. Uyumsuz bağlantı veya hava alma, karışımı etkileyebilir.
Köpük tankı
Köpük konsantresini depolayan haznedir. Su tankıyla karıştırılmaz; malzeme ve temizlik uyumluluğu ürün talimatıyla değerlendirilir.
Köpük monitörü
Köpüğü yönlendirilmiş yüksek debili akışla uygulayan donanımdır. Monitör, oranlama ve köpük üretme düzeniyle birlikte ele alınır.
ABC tozu
A, B ve C yangın sınıfları için uygunluğu belirtilmiş kuru kimyevi tozdur. D sınıfı metal yangını tozunun yerine kullanılacağı varsayılmaz.
BC tozu
B ve C sınıflarında kullanılmak üzere tanımlanmış kuru kimyevi tozdur. ABC işaretli ürünle aynı kullanım kapsamına sahip değildir.
D sınıfı toz
Belirli yanıcı metaller için geliştirilmiş özel söndürücü tozdur. Metal türleri arasında da uygunluk kontrolü gerekir.
Söndürücü kalıntısı
Söndürme maddesinin uygulama sonrasında yüzeyde veya donanımda bıraktığı artıktır. Temizlik ve ekipman yeniden kullanımı açısından değerlendirilir.
Yeniden tutuşma
Söndürülmüş görünen maddenin tekrar yanmaya başlamasıdır. Isı birikimi, yakıt ve uygun atmosferin sürmesiyle ilişkili olabilir.
Taşınabilir söndürücü
Elle taşınarak ilk müdahalede kullanılabilecek söndürme cihazıdır. Etiketteki yangın sınıfı, kapasite ve kullanım sınırları birlikte okunur.
Tekerlekli söndürücü
Tekerlekli taşıyıcı üzerinde hareket ettirilen yangın söndürme cihazıdır. Daha büyük hazne, her yangına uygunluk anlamına gelmez.
Söndürücü etiketi
Cihazın madde türü, kullanım alanı ve temel talimatlarını gösteren bilgi yüzeyidir. Renk veya görünüm, etiket bilgisinin yerine geçmez.
Söndürücü manometresi
Cihazın basınç durumunu gösteren ölçektir. Uygun görünen basınç tek başına cihazın bütün bakım koşullarını sağladığını kanıtlamaz.
Emniyet pimi
Söndürücü kumandasının istem dışı çalışmasını önlemeye yardımcı parçadır. Yerinden çıkmış veya hasarlı olması kontrol gerektirir.
Söndürücü hortumu
Söndürme maddesini cihazdan uygulama ucuna taşıyan esnek hattır. Çatlak, tıkanıklık ve bağlantı hasarı işlevi etkileyebilir.
CO2 hornu
Karbondioksitli söndürücüde akışı yönlendiren boşaltma ucudur. Kullanımda üreticinin tutma noktaları ve soğuk temas uyarıları esas alınır.
Söndürücü dolumu
Boşalan veya bakım gerektiren cihazın uygun madde ve yöntemle yeniden hazırlanmasıdır. Kullanıcı tarafından rastgele madde ekleme işlemi değildir.
Yangın suyu rezervi
Söndürme sistemlerinin ihtiyaçları için ayrılan su miktarıdır. Gerekli hacim, sistem tasarımı ve uygulanabilir mevzuata göre hesaplanır.
Elektrikli yangın pompası
Elektrik motoruyla çalışan ve yangın sistemine su sağlayan pompadır. Beslemenin güvenilirliği, pompanın kapasitesi kadar önemlidir.
Dizel yangın pompası
Dizel motorla tahrik edilen yangın pompasıdır. Motor, yakıt ve başlatma sistemi birlikte bakım gerektirir.
Jokey pompa
Yangın tesisatındaki küçük basınç düşmelerini karşılamak için kullanılan yardımcı pompadır. Ana yangın pompasının debi görevini üstlenmez.
İtfaiye su verme bağlantısı
İtfaiyenin binadaki söndürme tesisatını dışarıdan beslemesine yarayan bağlantıdır. Erişim ve rakor uyumu müdahalede önem taşır.
Gazlı söndürme
Uygun söndürücü gazın korunan hacme veya tehlikeye uygulanmasıyla çalışan sistem yaklaşımıdır. İnsan güvenliği ve tahliye tasarımın parçasıdır.
Kuru tozlu sabit sistem
Kuru söndürme tozunu sabit boru ve boşaltma elemanlarıyla uygulayan sistemdir. Taşınabilir cihazdan farklı bir tasarım ve bakım gerektirir.
Davlumbaz söndürme sistemi
Pişirme cihazları ve davlumbaz bölgesindeki yangın tehlikesi için tasarlanan sabit sistemdir. Ajan ve tasarım, mutfak tehlikesine uygun seçilir.
Koruyucu eldiven
Elleri belirli iş tehlikelerinden korumak için kullanılan donanımdır. Isı, kesilme ve kimyasal dayanım her üründe aynı değildir.
İtfaiyeci çizmesi
İtfaiye görevlerinin öngörülen tehlikelerine göre tasarlanan ayak koruyucudur. Hasarlı taban veya bozulmuş koruma, göreve uygunluğu etkiler.
Alüminize elbise
Yansıtıcı dış yüzeyiyle belirli ısıl maruziyetlere yönelik koruma sağlayan giysidir. Her yangına giriş için genel amaçlı koruyucu değildir.
Solunum maskesi
Solunum cihazıyla yüz arasında sızdırmaz arayüz sağlayan parçadır. Yüz uyumu, temizliği ve bağlantı durumu korumanın parçasıdır.
Sırt taşıma çerçevesi
Solunum cihazı tüpünü ve bileşenlerini kullanıcı üzerinde taşıyan yapıdır. Kayışların ve bağlantıların durumu kontrol edilmelidir.
Tüp vanası
Basınçlı hava tüpünden akışı kontrol eden elemandır. Hasar ve kullanım biçimi cihazın üretici talimatına göre değerlendirilir.
Akciğer otomatiği
Kullanıcının solunum ihtiyacına göre maskeye hava ileten regülatör parçasıdır. Uyumluluğu cihaz sistemi içinde değerlendirilir.
Düşük hava alarmı
Solunum cihazında hava rezervinin belirlenen seviyeye indiğini bildiren uyarıdır. İçeride kalma süresini sonuna kadar kullanma hedefi değildir.
Solunum cihazı manometresi
Tüpteki basınç hakkında bilgi veren göstergedir. Basınç, tek başına kullanıcının kalan güvenli görev süresini belirlemez.
Tüp hacmi
Basınçlı hava tüpünün iç hacmidir. Aynı hacimdeki tüplerin basıncı, malzemesi ve kullanılabilir hava miktarı farklı olabilir.
Nominal hava miktarı
Belirli başlangıç koşullarında tüpte bulunduğu hesaplanan hava miktarıdır. Gerçek tüketim, iş yükü ve kullanıcının solunumu nedeniyle değişir.
Alev dedektörü
Alevin yaydığı belirli ışınım özelliklerini algılayan cihazdır. Görüş alanı ve çevresel etkiler tasarımda dikkate alınır.
Optik duman dedektörü
Duman parçacıklarının ışık üzerindeki etkisini kullanarak algılama yapan cihazdır. Her ortam için aynı dedektör tipi seçilmez.
Işın tipi dedektör
Bir ışın yolundaki değişimi kullanarak duman algılayan düzenektir. Yerleşim ve engellenme koşulları işlevini etkiler.
Hava emişli dedektör
Borularla çekilen hava örneklerini algılama biriminde değerlendiren sistemdir. Numune alma ağı sistemin ayrılmaz parçasıdır.
Sabit sıcaklık dedektörü
Belirli sıcaklık koşuluna ulaşılmasını algılayan dedektördür. Tepki özelliği, ortamın normal sıcaklığıyla uyumlu seçilmelidir.
Sıcaklık artış hızı dedektörü
Sıcaklığın değişim hızına göre uyarı verebilen algılayıcıdır. Sabit sıcaklık algılamasıyla aynı ölçütü kullanmaz.
Konvansiyonel algılama sistemi
Alarmın tanımlanmış bölge üzerinden izlendiği sistemdir. Panel bilgisi her durumda tek cihazın yerini göstermeyebilir.
Adreslenebilir algılama sistemi
Bağlı cihazların ayrı adreslerle izlenebildiği sistemdir. Adres bilgisi, alarmın araştırılması için konumlandırma sağlar.
Tekrarlayıcı panel
Ana yangın panelinin bilgilerini başka bir noktada gösteren yardımcı paneldir. Ana algılama ve kumanda işlevleriyle ilişkisi tasarıma bağlıdır.
Sesli uyarı cihazı
Alarm bilgisini sesle ileten donanımdır. Duyulabilirlik, ortam gürültüsü ve kullanıcı özellikleriyle birlikte değerlendirilir.
Işıklı uyarı cihazı
Alarmı görsel işaretle ileten donanımdır. Sesli uyarının yeterli olmayabileceği kullanıcı ve ortamlar için önemlidir.
Acil anons sistemi
Acil durumda yönlendirme mesajlarını sesli ileten sistemdir. Mesajın anlaşılır olması ve uygun bölgelere ulaşması gerekir.
Yönlendirme levhası
Kaçış yönü veya çıkışı gösteren işarettir. İşaretin varlığı, arkasındaki yolun açık ve kullanılabilir olması gereğini ortadan kaldırmaz.
Yangın güvenlik sorumlusu
Bina veya işyerindeki yangın önlemlerinin yürütülmesi için görev verilen kişidir. Yetki ve sorumluluk kurum düzenlemesiyle açıklaştırılır.
Söndürme ekibi
Binadaki acil durum organizasyonunda başlangıç yangınına müdahale görevi verilen ekiptir. Görevlendirme, eğitim ve uygun donanım gerektirir.
Kurtarma ekibi
Bina acil durum organizasyonunda kurtarma işlerine yönelik görevlendirilen ekiptir. Yetkinliği dışındaki tehlikeli müdahaleleri üstlenmesi beklenmez.
Koruma ekibi
Acil durum organizasyonunda kurtarılan eşya ve belgelerin korunması gibi görevleri üstlenen ekiptir. Profesyonel güvenlik teşkilatıyla aynı anlamda değildir.
İlk yardım ekibi
Acil durum organizasyonunda ilk yardım görevini yürüten eğitimli kişilerden oluşan ekiptir. Tıbbi tedavi yetkisiyle karıştırılmaz.
Tatbikat değerlendirmesi
Bir tatbikatta görülen aksaklıkların, güçlü yönlerin ve düzeltici adımların kayda geçirilmesidir. Yalnız katılımcı listesi tutmakla sınırlı değildir.
Tahliye krokisi
Çıkışlar, güzergâhlar ve önemli güvenlik noktalarını gösteren basitleştirilmiş plandır. Fiilî bina düzeniyle uyumlu olması gerekir.
Trafik kazası
Karayolu trafiğinde araç veya yol kullanıcılarının karıştığı, zarar doğurabilen olaydır. Kurtarmada trafik ve araç kaynaklı ikincil tehlikeler değerlendirilir.
İkincil kaza
İlk olayın ardından olay yeri koşulları nedeniyle oluşan yeni kazadır. Kontrolsüz trafik ve görüş engelleri buna katkıda bulunabilir.
Araç sabitleme
Kurtarma sırasında aracın istenmeyen hareketini sınırlandırma işlemidir. Kesme veya ayırma işleminin kendisi değildir.
Yakıt sızıntısı
Yakıtın depolama veya iletim sisteminden dışarı çıkmasıdır. Yayılma, buharlaşma ve tutuşturma kaynakları birlikte değerlendirilir.
Yaralı taşıma
Yaralının bulunduğu yerden başka bir noktaya güvenli biçimde aktarılmasıdır. Yöntem, olay yeri tehlikesine ve sağlık değerlendirmesine bağlıdır.
Bilincin değerlendirilmesi
Kişinin uyarılara verdiği yanıtın değerlendirilmesidir. Tek başına tanı koymaz; acil yardım gereksinimini belirlemenin bir parçasıdır.
Dış kanama
Kanın yaradan vücut dışına çıkmasıdır. Şiddeti ve kişinin genel durumu önemlidir; acil yardım çağrısı geciktirilmemelidir.
İç kanama
Kanın vücut içinde birikmesidir. Dışarıdan kan görülmemesi ciddi kan kaybını dışlamaz.
Yanık
Isı, kimyasal, elektrik veya başka enerji etkisiyle oluşan doku hasarıdır. Derinlik, yaygınlık ve yerleşim ciddiyet değerlendirmesini etkiler.
Kırık
Kemiğin bütünlüğünün bozulmasıdır. Şüpheli durumda gereksiz hareket, çevre dokulara ek zarar verebilir.
Çıkık
Eklem yüzlerinin normal ilişkisini kaybetmesidir. İlk yardım, eklemi zorlayarak yerine oturtma işlemi değildir.
Burkulma
Eklemin zorlanmasıyla bağ ve çevre dokularda oluşan yaralanmadır. Kırıkla belirtileri örtüşebileceğinden yalnız görünüme göre karar verilmez.
Zehirlenme
Zararlı bir maddenin vücuda girmesiyle işlevlerin bozulmasıdır. Madde, maruziyet yolu ve zaman bilgisi sağlık ekibine aktarılmalıdır.
Donma
Soğuğun dokularda oluşturduğu yerel hasardır. Genel vücut soğumasından farklıdır; birlikte görülebilir.
Acil durum asansörü
Yangın ve kurtarma ekiplerinin denetiminde kullanılabilen, ek koruma önlemleri bulunan özel asansördür. Normal yolcu asansörünün otomatik olarak aynı işlevi taşıdığı düşünülmemelidir.
Açık arazi işletmesi
Otopark, tank sahası veya açık depo gibi doğal koşullara açık işletme alanıdır. Açık havada bulunması yangın önlemlerini gereksiz kılmaz.
Alevlenme noktası
Isınan maddeden çıkan gazların, dış alev uzaklaştırıldıktan sonra da yanmayı sürdürebildiği en düşük sıcaklığı anlatır. Parlama noktasıyla aynı kavram değildir.
Apartman
Yangın yönetmeliği tanımında bağımsız mutfak ve banyosu olan en az üç mesken içeren binadır. Kullanım sınıfı incelemesinde bu tanım önem taşır.
Atrium
Birden fazla katın içine açıldığı, üstü kapalı geniş ve yüksek hacimdir. Merdiven ve tesisat şaftları bu tanıma dâhil edilmez.
Bina yüksekliği
Binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan veya imar düzenlemesince belirlenen yüksekliktir. Yapı yüksekliğiyle aynı ölçüm değildir.
Yapı yüksekliği
Bodrum, asma kat ve çatı arası dâhil inşa edilen katların toplam yüksekliğidir. Bina yüksekliğiyle karıştırılması yanlış hüküm seçimine yol açabilir.
Bodrum katı
Su basman kotunun altında yapılan, kısmen doğal veya düzenlenmiş zemin altında kalan kattır. Kaçış ve duman kontrolünde özel değerlendirme gerektirebilir.
Çıkmaz koridor mesafesi
Koridorun en uzak noktasından çıkışa veya iki yönde kaçış imkânı bulunan noktaya kadar koridor boyunca ölçülen uzaklıktır. Oda içindeki yürüme mesafesiyle aynı değildir.
Duman haznesi
Dumanın biriktirilmesi amacıyla tavan seviyesinde tasarlanan hacimdir. Her yüksek tavan boşluğu kendiliğinden tasarlanmış hazne sayılmaz.
Duman perdesi
Dumanın tavan altında yanal yayılmasını sınırlandıran sabit veya hareketli bölücüdür. Yangın kapısıyla aynı yapı elemanı değildir.
Duman yönlendirme bacası
Yangın dumanını belirlenen yönde taşımaya yarayan bacadır. İşlevi bütün duman kontrol tasarımı içinde değerlendirilir.
Kademeli yatay tahliye
Kullanıcıların aynı kat üzerinde yangından korunmuş komşu bölüme aktarılmasıdır. Özellikle hareket desteği gereken kişilerin tahliye planlamasında önemlidir.
Kamuya açık kullanım
Binanın herkesin giriş ve çıkışına açık kullanılmasını ifade eder. Binanın mülkiyetinin kamuya ait olmasıyla aynı ölçüt değildir.
Kamuya açık bina
Otel, okul, hastane veya lokanta gibi halkın kullandığı binadır. Kullanıcı özellikleri ve kullanım amacı yangın önlemlerini etkiler.
Konut
İnsanların ticari konaklama amacı dışında barınma, dinlenme ve uyuma için kullandığı yerdir. Farklı kullanım türlerinin aynı binada bulunması ayrıca değerlendirilir.
Kullanıcı yükü
Binada veya incelenen bölümde aynı anda bulunması öngörülen toplam kişi sayısıdır. Yalnız kadrolu çalışan sayısı olarak alınmaz.
Kullanıcı yük katsayısı
Kişi başına düşen kullanım alanını ifade eden hesap değeridir. Metrekare/kişi birimiyle, kullanıcı yükü hesabında kullanılır.
Kuru boru sistemi
Normalde su içermeyen ve yangında itfaiye tarafından beslenebilen boru düzenidir. Kuru borulu otomatik yağmurlama sistemiyle karıştırılmamalıdır.
Sulu boru sistemi
Sürekli su dolu tutulan boru düzenidir. Borunun su dolu olması, gerekli debi ve basıncın her durumda mevcut olduğunu kanıtlamaz.
Korunumlu koridor
Çevresindeki hacimlerden yangına dayanıklı elemanlarla ayrılmış koridordur. Ayırıcı kapı ve geçişlerin işlevini koruması gerekir.
Korunumlu merdiven
Yangına dayanıklı çevreleme veya uygun yerleşimle yangının etkilerinden korunan merdivendir. Sadece merdiven bulunması bu niteliği sağlamaz.
Mevcut yapı
Yönetmeliğin yürürlüğü öncesinde ruhsat alarak yapımı başlamış veya tamamlanmış yapıdır. Yeni yapılarla aynı hükümlerin tümü doğrudan uygulanmaz.
Ortak merdiven
Birden çok kullanım birimine hizmet eden bina merdivenidir. Kaçış için kullanılabilirliği, ilgili güvenlik koşullarına bağlıdır.
Sertifika
Belirli ekipman, malzeme veya hizmetin ilgili standarda uygunluğunu belirlenen kapsamda gösteren belgedir. Kapsam dışındaki kullanım için genel garanti değildir.
Son çıkış
Kaçış yolunun bina dışındaki güvenli alana ulaştığı bitiş noktasıdır. Kat kapısı her durumda son çıkış sayılmaz.
Tek yönlü kaçış mesafesi
Kişinin bir çıkışa veya iki alternatif yöne ulaşana kadar tek yönde ilerlemek zorunda olduğu uzaklıktır. Alternatif yolun fiilen kullanılabilir olması gerekir.
TS
Türk Standartları Enstitüsünün yürürlüğe koyduğu Türk standartlarını belirten kısaltmadır. Numara, bölüm ve baskı bilgisi birlikte okunur.
EN
Avrupa standardını belirten kısaltmadır. Türkiye’de kabul edilmiş bir standardın adında TS EN birlikte görülebilir.
İlgili standart
Yönetmeliğin tanımladığı sıra ve konu kapsamında başvurulacak teknik standarttır. Yabancı bir standardın varlığı yerel hükmü kendiliğinden kaldırmaz.
Yangına tepki
Bir ürünün belirlenmiş koşullarda yangına maruz kaldığında gösterdiği davranıştır. Yapı elemanının yangına dayanım süresiyle aynı özellik değildir.
Yangın zonu
Uyarı veya söndürme önlemlerinin diğer bölümlerden ayrı işletildiği bölgedir. Mimari yangın kompartımanıyla sınırları her zaman aynı değildir.
Yangın kesici
Yangının ve dumanın yayılmasını belirli süre sınırlandıran yatay veya düşey yapı elemanıdır. Tesisat geçişleri bu sürekliliği bozmamalıdır.
Yangın duvarı
Binalar veya farklı yangın yüküne sahip hacimler arasında yayılmayı belirli süre durduran düşey elemandır. Üzerindeki açıklıkların korunması da önemlidir.
Yangın güvenlik holü
Yangın ve dumanın kaçış merdivenine geçişini sınırlamak için düzenlenen ara bölümdür. Depolama alanına dönüştürülmesi işlevini bozabilir.
Yangın kompartımanı
Tavan ve taban dâhil çevresi yangına dayanıklı elemanlarla ayrılmış bölgedir. Dayanım ve sızdırmazlık koşulları birlikte değerlendirilir.
Yangın perdesi
Bir nesneyi veya altyapıyı korumak ya da ısının yayılmasını sınırlamak için kullanılan bariyerdir. Duman perdesiyle görevleri aynı olmayabilir.
Yangın tahliye projesi
Kaçış yolları ve yangın güvenlik donanımının mimari proje üzerinde gösterildiği projedir. Basit yönlendirme krokisinden daha kapsamlıdır.
Yapı sahibi
Yapı üzerinde mülkiyet hakkı bulunan gerçek veya tüzel kişidir. Yangın güvenliğinde sorumluluğu, diğer görevlilerin sorumluluğundan ayrı değerlendirilir.
Yapı sorumluları
Yapımda görev alan müteahhit, proje müellifi, tasarımcı, şantiye şefi ve yapı denetimi gibi taraflardır. Her birinin görev kapsamı farklıdır.
Yüksek bina
Bina veya yapı yüksekliği bakımından yönetmelikteki eşikleri aşan binadır. Hangi yükseklik ölçüsünün esas alındığı açıkça belirlenmelidir.
Yüksek tehlike
Yangın bakımından yüksek tehlikeli maddelerin üretildiği, kullanıldığı veya depolandığı yerleri anlatır. İş sağlığı tehlike sınıfıyla otomatik olarak eş tutulmaz.
Dış yüzey cephe kaplaması
Yapının dış etkilerden korunması için uygulanan malzeme veya katman sistemidir. Yangın davranışı bütün cephe sistemiyle değerlendirilir.
Geleneksel cephe kaplaması
Arada havalandırma boşluğu oluşturulmadan dış yapı elemanlarına uygulanan kaplamadır. Malzeme ve uygulama ayrıntıları birlikte önem taşır.
Giydirme cephe
Kendi taşıyıcı düzeniyle binaya asılan, binanın esas yükünü taşımayan dış kabuktur. Katlar arası yangın geçişi tasarımda ele alınmalıdır.
Yapı malzemesi
İnşaatta kalıcı kullanıma yönelik üretilen malzemedir. Yangına tepki sınıfı, kullanım yerinin gerekleriyle birlikte değerlendirilir.
Kullanım sınıfı
Binanın konut, konaklama, sağlık veya depolama gibi kullanım amacına göre sınıflandırılmasıdır. Kaçış ve sistem gereklerini etkiler.
Karışık kullanım
Bir yapı içinde farklı kullanım amaçlarının bir arada bulunmasıdır. Bölümler arasındaki ayırım ve uygulanacak önlemler ayrıca incelenir.
Konaklama amaçlı bina
Otel veya benzeri geçici kalma hizmeti veren binadır. Uyuyan ve yapıyı tanımayan kullanıcıların bulunması tahliye planlamasında önemlidir.
Kurumsal bina
Eğitim, sağlık veya gözetim gibi kurumsal işlevlere ayrılmış kullanım grubudur. Kullanıcıların kendi başına tahliye kapasitesi farklı olabilir.
Toplanma amaçlı bina
Çok sayıda kişinin etkinlik, ibadet veya benzeri amaçla bir araya geldiği binadır. Kullanıcı yükü ve çıkış düzeni birlikte değerlendirilir.
Depolama amaçlı tesis
Malzemelerin muhafaza edildiği yapı veya alandır. Depolanan maddenin niteliği, miktarı ve istif biçimi yangın değerlendirmesini etkiler.
Yangın tehlike sınıfı
Binanın veya bölümün yangın riski özelliklerine göre belirlenen tasarım sınıfıdır. Söndürme sistemi ihtiyacını değerlendirirken kullanılır.
Düşük tehlike sınıfı
Yanıcı yükü ve yanabilirliği görece düşük kullanım koşulları için kullanılan yangın tasarım sınıfıdır. Her küçük bina otomatik olarak bu sınıfa girmez.
Orta tehlike sınıfı
Yanıcı madde miktarı ve yanma özellikleri açısından yönetmelikte tanımlanan orta düzey sınıftır. Alt gruplar ve kullanım niteliği dikkate alınır.
Yangın güvenliği sorumluluğu
Önlemlerin tasarlanması, uygulanması ve sürdürülmesine ilişkin görev yükümlülüğüdür. Bütün sorumluluğun yalnız itfaiyeye ait olduğu düşünülmemelidir.
İtfaiye erişim yolu
İtfaiye araçlarının binaya yaklaşmasına imkân veren ulaşım düzenidir. Park, daralma ve taşıma kapasitesi erişimi etkileyebilir.
Taşıyıcı sistem
Yapının yüklerini taşıyan ve zemine aktaran elemanlar bütünüdür. Yangında dayanım değerlendirmesi tek bir yüzey kaplamasına indirgenmez.
Çatı yangın güvenliği
Çatı malzemeleri, boşlukları ve çevre yapı ilişkileri üzerinden yangın yayılmasını sınırlayan önlemlerdir. Çatıdaki depolama ve tesisatlar da dikkate alınır.
Kaçış kapasitesi
Çıkış düzeninin tasarımda kabul edilen kullanıcı yüküne hizmet edebilme yeterliliğidir. Yalnız kapı sayısıyla değerlendirilmez.
Kaçış rampası
Seviye farkını eğimli yüzeyle aşan kaçış elemanıdır. Eğim, genişlik, yüzey ve bağlantıları güvenli kullanımı etkiler.
Acil yönlendirme
İnsanların çıkışa veya güvenli yola ulaşmasını sağlayan işaretleme düzenidir. Normal aydınlatmanın kaybında da işlevini sürdürmesi değerlendirilir.
Doğal duman tahliyesi
Dumanın açıklıklar ve doğal hareket etkileriyle dışarı çıkarılmasıdır. Açıklıkların yeri ve hava girişi birlikte tasarlanır.
Mekanik duman tahliyesi
Dumanın fan ve kanal gibi mekanik araçlarla dışarı atılmasıdır. Kapasite ve çalıştırma senaryosu sistemin parçasıdır.
Yangın tesisatı bakımı
Algılama, uyarı ve söndürme donanımının işlevini sürdürmesi için yapılan planlı işlemlerdir. Kurulumun tamamlanması bakım sorumluluğunu sona erdirmez.
Yangın suyu deposu
Yangın sistemleri için kullanılabilir suyu tutan depodur. Kullanılabilir rezerv ve diğer tüketimlerden etkilenme durumu tasarımda belirlenir.
Yangın pompa odası
Yangın pompalarının yer aldığı teknik hacimdir. Erişim, enerji, çevresel koşullar ve bakım imkânı birlikte değerlendirilir.
Yönetmelik eki
Ana metnin atıf yaptığı tablo, çizelge veya teknik açıklamadır. Bir maddeyi eki olmadan okumak uygulama koşullarını eksik bırakabilir.
Geçici madde
Belirli bir geçiş sürecini veya zamanla sınırlı uygulamayı düzenleyen hükümdür. Süresi dolmuş düzenleme yeni bir genel hak gibi yorumlanmaz.
İç düzenleme
Kurumun yangın güvenliği görevlerini kendi yapısına göre açıklayan düzenlemedir. Üst mevzuatın yerine geçmez veya onu daraltamaz.
Yangın eğitimi
Önleme, bildirim, tahliye ve uygun müdahale becerilerinin kazandırılmasına yönelik eğitimdir. Sadece belge almakla tamamlanmış sayılmamalıdır.
Bina yangın denetimi
Yangın önlemlerinin mevzuat ve uygulama bakımından incelenmesidir. Denetim kapsamı ve tespit tarihi raporda önem taşır.
Yangın güvenlik işbirliği
Kurumlar ve ekipler arasında hazırlık, eğitim ve müdahale uyumunun kurulmasıdır. İletişim ve görev paylaşımı önceden belirlenmelidir.
Yangın güvenliği ödeneği
Yangın önlemleri için bütçede ayrılan kaynaktır. Ekipman alımı yanında bakım ve eğitim ihtiyaçları da planlanmalıdır.
Devlet memuru
Kamu hizmetlerini kanundaki memur statüsüyle yürüten kişidir. İşçi veya sözleşmeli personelle bütün özlük hükümleri aynı değildir.
Sözleşmeli personel
Kanunun belirlediği şartlarla sözleşmeye dayalı istihdam edilen kamu personelidir. Sözleşme türü ve özel hükümleri belirlenmeden memurla eş tutulmaz.
Sınıflandırma ilkesi
Kamu görevleri ve bu görevlerde çalışanların işin niteliğine göre sınıflara ayrılmasıdır. 657’nin temel personel ilkelerinden biridir.
Kariyer ilkesi
Memurlara hizmet için gerekli bilgi ve yetişme şartlarına uygun ilerleme imkânı tanınmasıdır. Otomatik veya koşulsuz yükselme anlamına gelmez.
Liyakat ilkesi
Göreve giriş ve ilerlemenin yeterlilik esasına bağlanmasıdır. Personel işlemlerinin keyfîlikten uzak yürütülmesini hedefler.
Sadakat ödevi
Memurun Anayasa ve kanunlara bağlılıkla görev yapma yükümlülüğüdür. Kişisel tercihler kamu görevinin hukuki çerçevesini değiştirmez.
Tarafsızlık
Kamu görevinde siyasi veya kişisel ayrımlarla hizmet sunmama yükümlülüğüdür. Hizmetten yararlananlara eşit yaklaşımın temelidir.
Devlete bağlılık
Memurun devletin menfaatlerini koruma ve kanunun yasakladığı faaliyetlerden kaçınma yükümlülüğüdür. Görev davranışları içinde değerlendirilir.
İşbirliği ödevi
Memurların görevlerini yerine getirirken birlikte ve uyumlu çalışması yükümlülüğüdür. İtfaiyede görev paylaşımı ve bilgi aktarımı bakımından önemlidir.
Amirin sorumluluğu
Amirin görevlerin mevzuata uygun yürütülmesini sağlama, personeli yetiştirme ve gözetme yükümlülüğüdür. Emir verme yetkisi sınırsız değildir.
Kanunsuz emir
Mevzuata aykırılığı görülen emir için kanunda düzenlenen bildirim ve yazılı yenileme sürecini ifade eder. Konusu suç olan emir uygulanmaz.
Kişisel sorumluluk
Memurun görevini dikkatle yürütmesi ve kendisine teslim edilen kamu malını korumasına ilişkin yükümlülüktür. Zararın değerlendirilmesi somut olaya bağlıdır.
Mal bildirimi
Memurun kanunda belirtilen mal varlığı bilgilerini usulüne göre bildirmesidir. Bildirim zamanı ve kapsamı ilgili özel düzenlemeyle birlikte okunur.
Resmî belgeyi koruma
Görevle ilgili belge ve araçların yetkisiz biçimde özel işte kullanılmaması ve korunması yükümlülüğüdür. Görev sona erince iade yükümlülüğü sürer.
Uygulamayı isteme hakkı
Memurun kanun ve diğer mevzuat hükümlerinin kendisine uygulanmasını talep edebilmesidir. Genel personel haklarından biridir.
Memur güvencesi
Memurluğun sona erdirilmesi ve özlük hakları hakkında kanuni şartların aranmasıdır. Disiplin veya diğer kanuni süreçlerden bağışıklık değildir.
Çekilme hakkı
Memurun kanundaki usule uyarak görevinden ayrılabilmesidir. Görevi haber vermeden bırakmakla aynı işlem değildir.
Müracaat hakkı
Memurun görev veya kurum işlemleriyle ilgili başvuruda bulunabilmesidir. Başvurunun usul ve silsilesi ilgili hükümlerle belirlenir.
Şikâyet hakkı
Memurun amir veya kurum işlemlerine karşı kanuni usulle şikâyette bulunabilmesidir. Şikâyet edilen amirin atlanması gibi özel kurallar dikkate alınır.
Sendika hakkı
Memurun ilgili kanundaki şartlarla sendika kurabilmesi veya sendikaya katılabilmesidir. Bütün çalışma eylemlerinin serbest olduğu anlamına gelmez.
İzin hakkı
Memurun kanunda sayılan koşullarda görevden izinli ayrılabilmesidir. İzin türü, süre ve onay koşulları birbirinden farklıdır.
İsnada karşı korunma
Görevle ilgili asılsız isnat ve iftiralara karşı kanunda öngörülen korumadır. Her eleştiri veya başvuru bu kapsama girmez.
Grev yasağı
Memurların grev kararı verme veya greve katılma gibi eylemlerine ilişkin kanuni yasaktır. İşçi statüsündeki toplu iş hukuku kurallarıyla karıştırılmaz.
Ticaret yasağı
Memurun belirli ticari ve kazanç getirici faaliyetlerine getirilen sınırlamadır. Somut faaliyetin niteliği ilgili hükümle birlikte değerlendirilir.
Hediye alma yasağı
Görevle bağlantılı menfaat veya hediye kabulüne ilişkin kanuni sınırlamadır. Kamu hizmetinin tarafsızlığını korumayı amaçlar.
Gizli bilgiyi açıklama yasağı
Görev nedeniyle öğrenilen gizli bilgilerin yetkisiz açıklanmamasıdır. Memuriyetin sona ermesi yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.
Kadro
Kamu görevinde unvan, derece ve sayı bakımından tanımlanmış personel yeridir. Bir işin fiilen yapılması tek başına kadro kazanımı oluşturmaz.
Hizmet sınıfı
Memur görevlerinin kanunda belirlenen mesleki veya işlevsel gruplandırılmasıdır. Unvanla aynı kavram değildir.
Derece
Memurun statü ve ilerleme sistemindeki basamaklardan biridir. Kademe ile farklı koşullarda değişir.
Kademe
Bir derece içindeki ilerleme basamağıdır. İlerlemenin şartları kanunda düzenlenir; yalnız takvim süresiyle açıklanmaz.
Genel atama şartları
Memurluğa girişte kanunun aradığı ortak koşullardır. İtfaiye kadrosunun özel sınav ve nitelik koşulları ayrıca incelenir.
Özel atama şartları
Belirli kadro veya hizmet için genel şartlara ek olarak aranan niteliklerdir. İlan ve ilgili özel mevzuat birlikte okunmalıdır.
Aday memur
Asli memurluğa geçişten önce adaylık sürecinde bulunan personeldir. Eğitim ve değerlendirme koşulları kanunla düzenlenir.
Temel eğitim
Aday memurun ortak kamu hizmeti bilgilerini edinmesine yönelik eğitimdir. Göreve özgü hazırlayıcı eğitimden ayrılır.
Hazırlayıcı eğitim
Aday memurun çalışacağı sınıf ve göreve ilişkin bilgileri kazanmasına yönelik eğitimdir. Temel eğitimi tamamlayan mesleki aşamadır.
Staj
Adaylık eğitiminde kazanılan bilgilerin iş ortamında uygulanmasına yönelik süreçtir. Sonuçları adaylığın değerlendirilmesinde önem taşır.
Asli memurluk
Adaylık şartlarını tamamlayan kişinin yetkili işlemle geçtiği memurluk durumudur. Sürenin dolması tek başına bütün koşulların sağlandığını göstermez.
Atama
Kişinin yetkili idari işlemle belirli bir kamu görevine getirilmesidir. Sınav sonucu ile atama işlemi farklı aşamalardır.
Göreve başlama
Atama sonrasında kanuni süre ve usule göre görevin fiilen üstlenilmesidir. Tebligat ve yer değişikliği koşulları süreyi etkileyebilir.
Derece yükselmesi
Kanuni şartlar sağlanarak daha üst dereceye geçilmesidir. Unvan değişikliği veya görevde yükselme sınavıyla her durumda aynı işlem değildir.
Sınıf değiştirme
Memurun kanundaki şartlarla başka hizmet sınıfına geçmesidir. Yeni sınıfın niteliklerini taşıma koşulu önemlidir.
Yer değiştirme
Memurun görev yerinin kanuni ve idari düzenlemeler çerçevesinde değiştirilmesidir. Sağlık ve aile birliği gibi durumlar özel hükümlere tabidir.
Karşılıklı yer değiştirme
Aynı kurumda belirli koşulları taşıyan memurların yerlerini değiştirme talebidir. İki kişinin anlaşması tek başına işlemi tamamlamaz.
Vekâlet görevi
Bir görevin geçici olarak başka personelce yürütülmesidir. Vekâletin şartları ve mali sonuçları ayrı değerlendirilir.
İkinci görev
Memura asli görevi yanında kanunun izin verdiği başka bir görevin verilmesidir. Genel bir sınırsız görevlendirme yetkisi değildir.
Çekilmiş sayılma
Kanunda belirtilen davranış veya koşullar nedeniyle memurun ayrılmış kabul edilmesidir. Kendi isteğiyle yapılan usulüne uygun çekilmeden farklıdır.
Görev devri
Ayrılan personelin sorumluluğundaki iş, belge ve malları usulüne göre teslim etmesidir. Özellikle sayım ve kayıtların doğruluğu önem taşır.
Çalışma süresi
Memurun görev için ayırdığı ve kanuni düzenlemelere göre belirlenen süredir. Kesintisiz hizmetlerde özel çalışma düzenleri bulunabilir.
Kesintisiz hizmet
Günün yirmi dört saatinde devam etmesi gereken hizmettir. Personelin çalışma biçimi kurumca düzenlenirken ilgili özel hükümler dikkate alınır.
Yıllık izin
Hizmet süresine göre doğan dinlenme iznidir. Kullanım zamanı ve önceki yıldan devreden hakkın sınırları ayrıca düzenlenmiştir.
Mazeret izni
Doğum, evlenme veya ölüm gibi kanunda sayılan nedenlerle verilen izindir. Her mazeret için aynı süre ve koşul uygulanmaz.
Hastalık izni
Sağlık raporu ve kanundaki şartlara bağlı izin türüdür. Raporun usulü ve izin süresi birlikte değerlendirilir.
Refakat izni
Belirli yakınların sağlık durumunda kanuni şartlarla verilen refakat amaçlı izindir. Sıradan ziyaret izni olarak değerlendirilmez.
Aylıksız izin
Kanunun öngördüğü hâllerde aylık ödenmeden kullanılan izindir. Her talep için koşulsuz hak değildir.
Özlük dosyası
Memurun mesleki ve idari durumuna ilişkin kayıtların tutulduğu dosyadır. Belge doğruluğu ve erişim yetkileri önemlidir.
Başarı belgesi
Görevde gösterilen başarı için yetkili makamca verilen belgedir. Her takdir ifadesi kanundaki başarı belgesi sayılmaz.
Disiplin cezası
Kamu hizmetinin düzenini bozan kanunda tanımlı fiillere karşı uygulanan idari yaptırımdır. Fiil, yetki ve usul birlikte değerlendirilir.
Uyarma cezası
Memura görev ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir. Disiplin cezası niteliğindedir.
Kınama cezası
Memurun görev veya davranışında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir. Uyarma ile aynı yaptırım değildir.
Aylıktan kesme
Memurun brüt aylığından kanunun belirlediği oranda kesinti yapılması şeklindeki disiplin cezasıdır. Her ücret kesintisi disiplin cezası değildir.
Kademe ilerlemesinin durdurulması
Fiilin ağırlığına göre memurun kademe ilerlemesinin belirli süre durdurulmasıdır. Derece düşürülmesiyle karıştırılmaz.
Devlet memurluğundan çıkarma
Memurun bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere çıkarılmasını ifade eden disiplin cezasıdır. Usul güvenceleriyle birlikte değerlendirilir.
Disiplin amiri
Kanuni ve idari düzenlemelerle disiplin yetkisi tanınmış amirdir. Her üst personel bütün disiplin cezalarını veremez.
Savunma hakkı
Disiplin cezasından önce memura isnatlara cevap verme imkânı tanınmasıdır. Savunma istenmeden ceza verilemez.
Disiplin itirazı
Verilen disiplin cezasına karşı kanundaki yetkili merciye başvuru yoludur. Süre ve başvuru makamı ceza türüne göre kontrol edilir.
Görevden uzaklaştırma
Görevde kalmasının sakıncalı görüldüğü hâllerde uygulanan geçici idari tedbirdir. Tek başına bir disiplin cezası değildir.
Hizmet içi eğitim
Personelin görev bilgisini ve becerisini geliştirmeye yönelik kurum içi yetiştirme faaliyetidir. Adaylık eğitimiyle sınırlı değildir.
Çalışan
Statüsü ne olursa olsun kamu veya özel işyerinde istihdam edilen gerçek kişidir. İSG bakımından yalnız işçi anlamına gelmez.
İşveren
Çalışan istihdam eden gerçek veya tüzel kişi ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluştur. İSG yükümlülükleri bu ilişki temelinde belirlenir.
İşveren vekili
İşveren adına hareket ederek işyerinin yönetiminde görev alan kişidir. İSG bakımından ilgili görev ve yetki kapsamı önemlidir.
İşyeri
İşin yürütüldüğü, çalışan ve unsurların birlikte örgütlendiği organizasyondur. Kanuni tanım yalnız tek bir oda veya bina sınırıyla açıklanmaz.
Çalışan temsilcisi
İSG çalışmalarına katılma, izleme ve tedbir isteme konularında çalışanları temsil eden kişidir. İşverenin yükümlülüğünü devralmaz.
Destek elemanı
Asli işine ek olarak önleme, tahliye veya ilk yardım gibi alanlarda özel görevlendirilen eğitimli kişidir. Uygun donanımı da bulunmalıdır.
Genç çalışan
On beş yaşını bitirmiş, on sekiz yaşını doldurmamış çalışandır. Çalıştırma şartları ayrıca koruyucu hükümlere tabidir.
İş güvenliği uzmanı
Bakanlıkça yetkilendirilmiş ve gerekli belgeyi taşıyan İSG meslek mensubudur. Görevlendirilmesi işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İşyeri hekimi
İşyerinde sağlık gözetimi ve ilgili koruyucu hizmetlerde görev yapan yetkilendirilmiş hekimdir. Görevi yalnız işe giriş raporu vermek değildir.
Meslek hastalığı
Mesleki risklere maruziyet sonucunda ortaya çıkan hastalıktır. Tanı ve bildirim süreçleri ilgili sağlık ve sosyal güvenlik düzenlemeleriyle yürütülür.
İş kazası
İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelip ölüm veya bedensel ya da ruhsal bütünlükte bozulma doğuran olaydır. Kayıt ve bildirim yükümlülükleri bulunur.
Önleme ilkesi
İşin tüm aşamalarında riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için alınan tedbir yaklaşımıdır. Yalnız olay sonrasında tepki vermeye dayanmaz.
Tehlike sınıfı
İSG bakımından işyerinin tehlike düzeyini belirleyen sınıflandırmadır. Bina yangın sistemlerinin tasarım sınıfıyla aynı şey değildir.
Ortak sağlık ve güvenlik birimi
İşyerlerine İSG hizmeti sunmak için yetkilendirilen birimdir. Yetki ve hizmet kapsamı mevzuatla sınırlıdır.
Risklerden korunma ilkeleri
Riskten kaçınma, kaynağında mücadele ve toplu korumaya öncelik gibi önleme esaslarıdır. KKD seçimi bu bütünün yalnız bir parçasıdır.
Toplu korunma
Birden çok çalışanı tehlikeden koruyan teknik veya örgütsel önlemlerdir. Kanunda kişisel korunmadan önce değerlendirilmesi gereken yaklaşımdır.
Sağlık gözetimi
Çalışanın maruz kaldığı riskler dikkate alınarak sağlık durumunun izlenmesidir. Tek seferlik bir işlem olarak görülmemelidir.
Çalışmaktan kaçınma hakkı
Ciddi ve yakın tehlikede kanunda tanımlanan usulle kullanılan koruyucu haktır. Kapsam ve müdahale faaliyetleri istisnası ayrıca incelenmelidir.
İSG kurulu
Kanundaki şartları taşıyan işyerlerinde İSG çalışmaları için oluşturulan kuruldur. Görev ve kararların uygulanması ilgili düzenlemelerle belirlenir.
Çalışanların bilgilendirilmesi
İşyeri riskleri, koruyucu önlemler ve acil durum görevleri hakkında çalışanlara bilgi verilmesidir. Eğitim yükümlülüğünün tamamıyla aynı işlem değildir.
Çalışanların katılımı
İSG karar ve çalışmalarında çalışanların görüşünün alınması ve sürece katılabilmesidir. Temsilci aracılığıyla da yürütülebilir.
İşin durdurulması
Kanuni tehlike koşullarında işyerinin tamamında veya bölümünde çalışmanın yetkili işlemle durdurulmasıdır. Bireysel çalışmaktan kaçınmadan farklıdır.