THSC, “temiz hava solunum cihazı” ifadesinin kısaltmasıdır. Tüpteki solunabilir havayı sağlayan açık devre sistem, kullanıcının ortam havasından bağımsız solumasına imkân verir.
THSC ile maske aynı şey mi?
Hayır. Maske sistemin bir parçasıdır. Hava tüpü, taşıma ve hava besleme bileşenleriyle birlikte çalışan cihazın tamamı ile yalnız bir yüz maskesini ayırmak gerekir. Filtreli maskenin çalışma biçimi de tüpten hava sağlayan cihazdan farklıdır. Ayrıntılar için temiz hava solunum cihazı ekipman rehberine bakın.[7]
Tanım
Temiz Hava Solunum Cihazı (THSC); kullanıcının çevredeki havayı doğrudan solumadan, yanında taşıdığı basınçlı hava kaynağından solunum yapmasını sağlayan bağımsız solunum koruyucu donanımdır. İtfaiyecilikte yoğun duman, toksik veya boğucu gazların bulunduğu, oksijen seviyesinin güvenli olmadığı ya da ortam havasının güvenilirliğinin bilinmediği alanlarda personelin solunumunu korumak amacıyla kullanılır. İstanbul İtfaiyesi cihazı, temiz havayı basınç altında depolayan ve tehlikeli atmosferlerde çalışmaya olanak sağlayan bir solunum cihazı olarak açıklamaktadır.[1]
THSC ne işe yarar?
THSC’nin temel amacı, kullanıcının zararlı veya solunmaya uygun olmayan ortam havasından bağımsız olarak güvenli bir solunum kaynağına erişmesini sağlamaktır. İtfaiyecilikte cihaz özellikle; - yoğun duman bulunan kapalı alanlarda, - toksik veya boğucu gaz riski olan ortamlarda, - sıcak yanma ürünlerinin solunabileceği alanlarda, - ortam atmosferinin güvenli olduğunun doğrulanamadığı müdahalelerde kullanılır. İstanbul İtfaiyesi eğitim kaynağında THSC’nin zehirli ve boğucu gazların bulunduğu ortamlarda güvenli çalışmaya olanak sağladığı, sıcak havanın solunmasına bağlı iç yanık riskini azalttığı ve personelin yangın merkezine daha güvenli yaklaşmasına yardımcı olduğu belirtilmektedir.[1]
THSC hangi parçalardan oluşur?
Temiz hava solunum cihazının yapısı marka ve modele göre değişebilmekle birlikte temel sistem genellikle şu bileşenlerden oluşur: - basınçlı hava tüpü, - sırtlık ve taşıma sistemi, - basınç düşürücü, - manometre veya elektronik basınç göstergesi, - akciğer otomatiği, - tam yüz maskesi, - hortum ve bağlantı elemanları, - düşük basınç uyarı sistemi. İstanbul İtfaiyesi eğitim materyallerinde maske, sırtlık, tüp, basınç düşürücü ve akciğer otomatiği THSC’nin temel parçaları arasında gösterilmektedir.[2]
THSC nasıl çalışır?
THSC’de yüksek basınç altında depolanan hava, cihazın basınç düşürücü sistemiyle kullanıcının soluyabileceği seviyeye indirilir. Hava daha sonra akciğer otomatiği üzerinden tam yüz maskesine iletilir. Kullanıcı nefes aldığında sistem ihtiyaca göre hava sağlar. Soluk verme sırasında kullanılan hava maskeden dışarı atılır. Bu nedenle itfaiyecilikte yaygın kullanılan bu cihazlar açık devreli solunum cihazları sınıfında değerlendirilir. EN 137 standardının kapsamı da tam yüz maskesiyle kullanılan, kendi kendine yeterli açık devreli basınçlı hava solunum cihazlarını tanımlar.[3]
THSC ile filtreli maske aynı şey midir?
Hayır. THSC ile filtreli solunum maskeleri aynı çalışma prensibine sahip değildir. Filtreli maskeler, ortam havasını bir filtre üzerinden geçirerek kullanıcıya ulaştırır. Bu nedenle korunma, filtrenin uygun olduğu kirletici türüne ve ortam koşullarına bağlıdır. THSC ise kendi basınçlı hava kaynağını taşır ve çevre atmosferinden bağımsız çalışır. Bu özellik, dumanlı ve atmosferin güvenli olmadığı yangın ortamlarında THSC’nin temel avantajlarından biridir. Dolayısıyla bir filtreli maskenin kullanılması, THSC gereken bir yangın ortamında eşdeğer koruma sağladığı anlamına gelmez.[3]
THSC tüp basıncı ve hava miktarı nasıl değerlendirilir?
THSC tüplerinin hacmi ve çalışma basıncı marka, model ve kurum envanterine göre değişebilir. İstanbul İtfaiyesinin eğitim materyalinde örnek olarak 300 bar basınçlı, 6 litre hacimli ve yaklaşık 1.800 litre sıkıştırılmış hava içeren tüpler kullanıldığı belirtilmektedir. Bu değer İstanbul İtfaiyesinin ilgili eğitim dokümanındaki ekipman örneğidir; bütün THSC’ler için sabit teknik değer değildir. İtfaiye İBB Teorik hava miktarı basit biçimde tüp hacmi ile basıncın çarpımı üzerinden yaklaşık olarak ifade edilebilir. Ancak gerçek kullanım süresi yalnızca bu teorik değere göre belirlenemez.[1]
THSC kullanım süresi ne kadardır?
THSC’nin kullanım süresi sabit değildir. Kullanım süresini; - tüpteki başlangıç basıncı, - tüp kapasitesi, - kullanıcının solunum hızı, - fiziksel efor, - stres, - sıcaklık, - cihazın teknik özellikleri etkiler. Yoğun fiziksel efor sırasında hava tüketimi önemli ölçüde artabilir. Bu nedenle tüp üzerinde yazan teorik hava miktarı, gerçek operasyon süresi olarak kabul edilmemelidir. Personel basınç göstergesini düzenli takip etmeli ve kurum prosedüründe belirlenen geri dönüş/çıkış planına göre hareket etmelidir.[1]
Düşük hava uyarısı ne anlama gelir?
THSC’lerde hava rezervinin belirli bir seviyeye düşmesi durumunda kullanıcıyı uyaran mekanik veya elektronik uyarı sistemleri bulunabilir. Bu uyarı, “hava tamamen bitmek üzereyken çalışmaya devam et” anlamına gelmez. Personelin tehlikeli ortamdan güvenli biçimde çıkabilmesi için kalan hava miktarını dikkate alması gerekir. Uyarının devreye girdiği basınç değeri cihazın marka ve modeline göre değişebilir. Bu nedenle tek bir sabit basınç değeri bütün cihazlara genellenmemelidir.[3]
Tam yüz maskesi neden önemlidir?
Tam yüz maskesi, THSC’nin kullanıcının solunum sistemini çevre atmosferinden ayıran temel parçalarından biridir. Maskenin yüze doğru biçimde oturması ve sızdırmazlığının sağlanması gerekir. İstanbul İtfaiyesi eğitim dokümanında maskenin önce çene bölgesine yerleştirilmesi, bağların uygun sırayla sıkılması ve maskenin dışarıdan hava almadığının kontrol edilmesi gerektiği belirtilmektedir. İtfaiye İBB Sakal, uygun olmayan maske ölçüsü, bozulmuş conta veya yanlış takma gibi durumlar sızdırmazlığı etkileyebilir.[2]
THSC hangi ortamlarda kullanılır?
THSC yalnızca görünür yoğun duman bulunduğunda kullanılan bir ekipman değildir. Atmosferde; - toksik gaz, - boğucu gaz, - yoğun yanma ürünü, - oksijen yetersizliği ihtimali, - bilinmeyen atmosfer tehlikesi bulunması durumunda uygun solunum koruması gerekir. İstanbul İtfaiyesi eğitim kaynaklarında hidroklorik asit buharı, klor, amonyak, azot oksitleri ve kükürt dioksit gibi tahriş edici gazların bulunduğu ortamlara temiz hava solunum cihazıyla girilmesi gerektiği ifade edilmektedir.[4]
THSC kullanırken hareket neden zorlaşabilir?
THSC’nin tüpü, sırtlığı ve diğer bileşenleri kullanıcıya ek ağırlık ve hacim kazandırır. Bu durum dar alanlarda hareketi, geçişleri ve fiziksel eforu etkileyebilir. İstanbul İtfaiyesi, cihazın ağırlık ve boyutunun hareket kabiliyetini azaltabileceğini belirtmektedir. Ayrıca yoğun duman nedeniyle görüşün çok az olduğu ortamlarda cihazla hareket etmenin eğitim ve pratik gerektirdiği vurgulanmaktadır. İtfaiye İBB Bu nedenle THSC kullanımı yalnızca cihazın nasıl takılacağını bilmekten ibaret değildir; personelin ekipmanla hareket, yön bulma ve hava yönetimi konusunda eğitimli olması gerekir.[5]
THSC kullanmadan önce hangi kontroller yapılır?
Operasyondan önce cihazın hizmete uygun olduğunun kontrol edilmesi gerekir. Kontrol ayrıntıları marka ve modele göre değişse de genel olarak; - tüp basıncı, - tüp ve valf durumu, - maske ve sızdırmazlık elemanları, - hortum ve bağlantılar, - akciğer otomatiği, - basınç göstergesi, - düşük hava uyarısı, - sırtlık ve kayışlar kontrol edilir. Kesin kontrol sırası ve kabul kriterleri ilgili cihazın üretici kullanım kılavuzu ile kurum prosedürüne göre uygulanmalıdır.[3]
THSC standardı nedir?
İtfaiyecilikte kullanılan kendi kendine yeterli açık devreli basınçlı hava solunum cihazları için temel teknik standartlardan biri EN 137’dir. Türkiye’de bu standart TS EN 137 adıyla ulusal standart listelerinde yer almaktadır ve “kendi kendine yeterli açık devreli sıkıştırılmış hava solunum cihazı” için özellik, deney ve işaretleme gereklerini kapsar. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Avrupa’da yürürlükteki EN 137:2006 sürümünün revizyon çalışması devam etmektedir; prEN 137:2025 henüz taslak aşamasındadır. Bu nedenle sitede “EN 137:2025 yürürlükteki standarttır” yazmamalıyız. BSI ve DIN kayıtlarında 2025 belgesi taslak/revizyon olarak gösterilmektedir.[3]
THSC ve SCBA aynı şeyi mi ifade eder?
İtfaiyecilik bağlamında THSC, uluslararası kaynaklarda yaygın olarak SCBA olarak adlandırılan ekipman grubuna karşılık gelir. SCBA, İngilizce Self-Contained Breathing Apparatus ifadesinin kısaltmasıdır ve kullanıcının kendi solunum havasını yanında taşıdığı bağımsız solunum cihazlarını ifade eder. Türkiye’de mesleki kullanımda; - THSC — Temiz Hava Solunum Cihazı - Temiz Hava Teneffüs Cihazı - Basınçlı Hava Solunum Cihazı - SCBA ifadeleriyle karşılaşılabilir. Ancak teknik dokümanlarda kullanılan resmi ürün adı ve standart terminolojisi ayrıca dikkate alınmalıdır.[3]
Kısa özet
Temiz Hava Solunum Cihazı (THSC), itfaiyecinin çevre atmosferinden bağımsız olarak yanında taşıdığı basınçlı hava kaynağından solunum yapmasını sağlayan kişisel koruyucu donanımdır. Yoğun duman, toksik veya boğucu gazlar ve atmosferin güvenli olmadığı yangın ortamlarında kullanılır. Cihazın hava süresi sabit değildir; tüp kapasitesi, başlangıç basıncı, fiziksel efor ve kullanıcının hava tüketimi gibi etkenlere bağlıdır. THSC’nin güvenli kullanımı; uygun eğitim, doğru maske sızdırmazlığı, cihaz öncesi kontroller, hava yönetimi ve üretici/kurum prosedürlerine uyulmasını gerektirir.[1]
İçerik İstanbul İtfaiyesi eğitim kaynakları ile TS EN 137 kapsamında yer alan solunum koruyucu cihaz terminolojisi dikkate alınarak hazırlanmıştır. Tüp basıncı, hacmi, düşük hava uyarısı, kullanım süresi ve diğer teknik özellikler marka ve modele göre değişebilir. Operasyonel kullanımda cihazın güncel üretici talimatı, kurum eğitimi ve bakım prosedürleri esas alınmalıdır.
İlgili standartlar
TS EN 137 — Kendi kendine yeterli açık devreli sıkıştırılmış hava solunum cihazları; TS EN 136 — Tam yüz maskeleri
Standart referansı, uygunluk belgesi veya tam metin erişimi anlamına gelmez.İlgili mevzuat
Mevzuat ve standart rehberini inceleyinBu metindeki kavramlar
Tanımını açmak istediğiniz terimi seçin.
Kaynakça ve ileri okuma
Kaynakların kapsamı ve uygulanabilirliği birlikte değerlendirilmelidir.
