Temiz Hava Solunum Cihazı Nedir?

Temiz hava solunum cihazı nedir?

Temiz hava solunum cihazı (THSC), uluslararası kullanımda SCBA olarak adlandırılan ve kullanıcının çevredeki tehlikeli havadan bağımsız olarak kendi taşıdığı basınçlı solunum havasından yararlanmasını sağlayan kişisel koruyucu donanımdır. Açık devre basınçlı hava sistemlerinde kullanıcı tüpte depolanan havayı tam yüz maskesi üzerinden solur ve verdiği nefes dış ortama bırakılır; bu sistemler özellikle itfaiyecilikte dumanlı, toksik veya solunması güvenli olmayan ortamlarda görev yapan personelin temel solunum koruyucuları arasındadır.^[1]

THSC ne işe yarar?

Temiz hava solunum cihazının temel amacı kullanıcının ortam havasını solumadan çalışabilmesini sağlamaktır. İstanbul İtfaiyesi eğitim kaynaklarında cihazın yoğun duman, zehirli veya boğucu gaz bulunan kapalı ortamlarda güvenli çalışmayı desteklediği, sıcak ve kirlenmiş yangın ortamında solunum koruması sağladığı ve personelin yangına müdahale sırasında görev yapabilmesine yardımcı olduğu belirtilmektedir.^[2]

THSC hangi ortamlarda kullanılır?

THSC; yangın ve yoğun duman bulunan yapılar, toksik gaz riski taşıyan alanlar, oksijenin yetersiz olabileceği ortamlar ve uygun risk değerlendirmesi kapsamında diğer tehlikeli atmosferlerde kullanılabilen bağımsız bir solunum koruma sistemidir. Cihazın kullanılacağı ortam, görev ve kimyasal tehlike için uygunluğu her durumda kurum prosedürleri, risk değerlendirmesi ve cihaz üreticisinin kullanım sınırları doğrultusunda değerlendirilmelidir.^[3]

THSC'nin ana parçaları nelerdir?

Açık devre bir temiz hava solunum cihazı genel olarak basınçlı hava tüpü, taşıma sırtlığı ve askı sistemi, yüksek basıncı düşüren birinci kademe basınç düşürücü, orta basınç hattı, akciğer otomatı veya talep valfi, tam yüz maskesi, manometre ve düşük basınç uyarı sisteminden oluşur. Üretici ve modele bağlı olarak elektronik basınç göstergesi, hareketsizlik alarmı, telemetri, haberleşme sistemi veya baş üstü göstergesi gibi ek bileşenler de bulunabilir.^[4]

Temiz hava tüpünde oksijen mi bulunur?

İtfaiyecilikte yaygın kullanılan açık devre THSC tüpleri “oksijen tüpü” değildir; bu cihazlarda uygun kalite standartlarını karşılayan sıkıştırılmış solunum havası depolanır. Oksijenli veya kapalı devre sistemler farklı çalışma prensibine sahip ayrı solunum cihazlarıdır ve bütün solunum cihazlarını “oksijen tüpü” şeklinde adlandırmak teknik olarak doğru değildir.^[4]

Açık devre ve kapalı devre solunum cihazı arasındaki fark nedir?

Açık devre solunum cihazında kullanıcı tüpteki sıkıştırılmış havayı solur ve verdiği nefes dış ortama atılır; kapalı devre sistemlerde ise verilen gaz sistem içerisinde işlenerek yeniden solunum döngüsüne katılabilir. İstanbul İtfaiyesi eğitim materyallerinde açık devre basınçlı hava cihazlarının itfaiye hizmetlerinde yaygın olarak kullanıldığı, kapalı devre sistemlerin ise farklı teknik özelliklere ve kullanım alanlarına sahip olduğu belirtilmektedir.^[5]

Pozitif basınçlı THSC ne demektir?

Pozitif basınçlı THSC sisteminde tam yüz maskesi içerisindeki basınç çevre atmosferinden bir miktar yüksek tutulur ve böylece maskede küçük bir sızıntı oluşması durumunda kirli dış havanın içeri girmesi yerine temiz havanın dışarı yönelmesi amaçlanır. İstanbul İtfaiyesi’nin eğitim materyalinde pozitif basınçlı cihazların daha yüksek koruma sağlaması nedeniyle açık devre itfaiye cihazlarında tercih edildiği açıklanmaktadır.^[5]

THSC tüpleri kaç bar basınçla çalışır?

THSC tüplerinin çalışma basıncı ve hacmi cihazın modeline ve onaylı sistem konfigürasyonuna göre değişebilir; günümüzde yangınla mücadele cihazlarında 300 bar sınıfındaki sistemlere yaygın olarak rastlanmaktadır. İstanbul İtfaiyesi’nin eğitim kitabında kurumda kullanılan belirli sistemler için 300 bar ve 6 litre gibi değerler verilse de bu değerler bütün THSC cihazları için evrensel teknik özellik olarak değerlendirilmemeli ve kullanılan cihazın tüp etiketi ile üretici dokümanı esas alınmalıdır.^[2]

Tüpteki hava miktarı nasıl hesaplanır?

Bir tüpte bulunan teorik serbest hava miktarı basitleştirilmiş eğitim hesabında tüpün nominal hacmi ile dolum basıncının çarpımı üzerinden ifade edilebilir; örneğin 6 litrelik ve 300 bar seviyesindeki bir tüp için yaklaşık 1.800 litre sıkıştırılmış hava değeri elde edilir. Bu matematiksel değer gerçek görev süresini doğrudan göstermez; solunum hızı, fiziksel efor, stres, cihazın çalışma koşulları, tüpün başlangıç basıncı ve güvenli geri dönüş için ayrılması gereken hava gerçek kullanılabilir süreyi etkiler.^[2]

Bir THSC tüpü ne kadar süre kullanılır?

Bir THSC için katalogda veya eğitim materyalinde belirtilen nominal süre kullanıcının tehlikeli ortamda güvenle kalabileceği kesin süre olarak yorumlanmamalıdır. Gerçek hava tüketimi kullanıcının solunum hızı, fiziksel eforu, vücut yapısı, stres düzeyi, ortam koşulları ve görevin niteliğine bağlı olarak önemli ölçüde değişebileceğinden hava yönetimi yalnızca teorik dakika hesabına veya düşük basınç alarmının devreye girmesine dayandırılmamalıdır.^[4]

Düşük basınç alarmı ne işe yarar?

THSC üzerindeki düşük basınç uyarı sistemi, tüpteki hava miktarı belirlenmiş bir seviyeye düştüğünde kullanıcıyı sesli, görsel veya elektronik yöntemlerle uyarmak için tasarlanmıştır. Dräger’in EN 137 temelli eğitim dokümanında örnek olarak yaklaşık 55 ± 5 bar artık basınçta uyarı veren bir alarm sistemi açıklanmakta olup gerçek alarm eşiği kullanılan cihazın modeli, standarda uygun konfigürasyonu ve üretici dokümanından doğrulanmalıdır.^[4]

Düşük basınç alarmı dönüş sinyali olarak mı kullanılmalıdır?

Düşük basınç alarmının amacı kullanıcının kalan hava miktarının kritik seviyeye yaklaştığını bildiren bir güvenlik uyarısı sağlamaktır; görev ve geri dönüş planının yalnızca alarmın çalmasını beklemeye dayandırılması doğru bir hava yönetimi yaklaşımı değildir. Kullanıcıların görev öncesinde tüp basıncını doğrulaması, görev sırasında basıncı takip etmesi ve kurumun hava yönetimi prosedürlerine göre tehlikeli ortamdan güvenli çıkış için yeterli rezervi koruması gerekir.^[4]

Tam yüz maskesi neden önemlidir?

Tam yüz maskesi solunum havasının kullanıcıya kontrollü biçimde iletilmesini sağlarken gözleri ve yüzün önemli bölümünü çevredeki kirleticilerden koruyan sistem bileşenidir. Maskenin kullanıcı yüzüne doğru biçimde oturması ve uygun sızdırmazlık sağlaması koruyucu sistemin performansı açısından önemlidir; sakal, uyumsuz ekipman, yanlış takma veya maske sızdırmazlığını bozan diğer etkenler sistemin koruma performansını olumsuz etkileyebilir.^[3]

THSC filtreli maskeden nasıl farklıdır?

Filtreli solunum koruyucular çevredeki havayı uygun filtrelerden geçirerek belirli kirleticileri azaltmaya çalışırken THSC kullanıcının soluduğu havayı bağımsız bir basınçlı hava kaynağından sağlar. Bu nedenle filtreli bir maske ortamda bulunmayan oksijeni oluşturamaz ve oksijen yetersizliği bulunan veya atmosferin niteliğinin güvenli biçimde belirlenemediği durumlarda bağımsız solunum cihazının doğrudan eşdeğeri değildir.^[3]

THSC kullanıcıyı bütün yangın tehlikelerinden korur mu?

Hayır; temiz hava solunum cihazı esas olarak solunum koruması sağlar ve kullanıcının yüksek sıcaklık, alev teması, yapı çökmesi, düşme, patlama, kimyasal temas veya diğer fiziksel tehlikelerden tek başına korunmasını sağlamaz. Yangın ortamında THSC; uygun koruyucu kıyafet, kask, eldiven, çizme ve görevin gerektirdiği diğer kişisel koruyucu donanımlarla birlikte bütüncül bir koruma sisteminin parçası olarak değerlendirilmelidir.^[3]

THSC kullanmadan önce hangi kontroller yapılır?

Cihaz kullanılmadan önce genel fiziksel durum, tüp ve bağlantılar, tüp basıncı, hortumlar, taşıma sistemi, maske, regülatör veya akciğer otomatı, manometre ve uyarı düzeneklerinin kurum prosedürü ve üreticinin kullanım öncesi kontrol talimatına göre değerlendirilmesi gerekir. Modelden modele kontrol sırası ve yöntemleri değişebileceği için genel eğitim bilgisi üreticinin güncel kullanım kılavuzunun yerine geçirilmemelidir.^[4]

THSC'nin bakım ve temizliği neden önemlidir?

Solunum cihazı yaşam güvenliği açısından kritik bir kişisel koruyucu donanım olduğundan kullanım sonrası temizlik, dezenfeksiyon, fonksiyon kontrolü, bakım, arıza kaydı ve tüp dolumu birbirinden ayrı işlemler olarak uygun prosedürlere göre yürütülmelidir. İstanbul İtfaiyesi’nin hizmet içi THSC eğitimlerinde cihaz özelliklerinin yanında kullanımda dikkat edilecek hususlar ile temizlik ve bakımın da ayrıca ele alınması, ekipmanın güvenli kullanımında bakım disiplininin önemini göstermektedir.^[6]

THSC parçaları farklı markalar arasında değiştirilebilir mi?

Bir parçanın mekanik olarak başka bir cihaz üzerine takılabilmesi o parçaların birlikte onaylanmış ve güvenli bir solunum sistemi oluşturduğu anlamına gelmez. Maske, akciğer otomatı, regülatör, tüp, bağlantı parçaları ve diğer bileşenlerde üreticinin onayladığı kombinasyonlar kullanılmalı; farklı marka veya modellerin parçaları ancak ilgili üreticilerin teknik dokümanları ve uygunluk şartları açıkça izin veriyorsa birlikte değerlendirilmelidir.^[5]

Dräger itfaiye solunum cihazlarında hangi sistemleri sunuyor?

Dräger’in güncel Türkiye ürün grubunda PSS 3000, PSS 4000 ve PSS AirBoss gibi bağımsız solunum cihazları bulunmakta ve PSS AirBoss özellikle yangınla mücadele uygulamalarına yönelik yüksek performanslı sistem olarak sunulmaktadır. Dräger’in ürünlerinde modele bağlı olarak ergonomik taşıma sistemi, pnömatik hava beslemesi, mekanik veya elektronik basınç takibi, haberleşme ve telemetri gibi özellikler bulunabilir; ürün özellikleri satın alma veya eğitim sırasında ilgili modelin güncel teknik dokümanından doğrulanmalıdır.^[7]

Diğer üreticilerin THSC sistemlerinde hangi özellikler bulunur?

3M Scott ve Interspiro gibi uluslararası üreticiler de yangınla mücadele için bağımsız solunum cihazları üretmektedir; güncel sistemlerde ergonomik taşıma düzenekleri, pozitif basınçlı solunum, mekanik veya elektronik basınç göstergeleri, düşük basınç uyarısı ve bazı modellerde telemetri veya baş üstü basınç göstergesi gibi özellikler bulunabilir. Bu ürünler cihaz mimarisinin genel prensiplerini göstermesi açısından yararlı örneklerdir ancak İtfaiyepedia herhangi bir marka veya modelin diğerlerinden üstün olduğunu varsaymamalı ve kurum envanteri ayrıca doğrulanmalıdır.^[8]

EN 137 standardı neden önemlidir?

TS EN 137, kendi kendine yeterli açık devre sıkıştırılmış hava solunum cihazlarının özellikleri, deneyleri ve işaretlenmesine ilişkin temel standartlardan biridir ve Türkiye’de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın solunum koruyucu rehberinde de bağımsız açık devre basınçlı hava cihazları için ilgili standart olarak gösterilmektedir. Yangınla mücadele uygulamalarında kullanılan cihazın uygun standarda ve kullanım sınıfına ilişkin üretici belgeleri satın alma, envanter ve uygunluk değerlendirmesinde kontrol edilmelidir.^[3]

EN 136 standardı neyi kapsar?

TS EN 136, solunumla ilgili koruyucu cihazlarda kullanılan tam yüz maskelerinin özellikleri, deneyleri ve işaretlenmesiyle ilişkili standarttır. THSC değerlendirilirken yalnızca tüp veya sırtlık değil, maskenin ve cihazın diğer bileşenlerinin de uygun sistem bütünlüğü içerisinde ele alınması gerekir.^[3]

Türkiye'de itfaiyecilere THSC eğitimi veriliyor mu?

İstanbul İtfaiyesi’nin güncel İBİTEM müfredatında “Temiz Hava Solunum Cihazı” ayrı bir uzmanlık eğitim modülü olarak yer almakta ve kurumun hizmet içi eğitimlerinde cihazların özellikleri, kullanımının önemi, dikkat edilecek hususlar, temizlik ve bakım gibi konular teorik ve uygulamalı olarak işlenmektedir. Bu durum THSC’nin yalnızca takılıp kullanılan bir ekipman değil, düzenli eğitim ve uygulama gerektiren yaşam güvenliği donanımı olduğunu göstermektedir.^[6]

THSC eğitimi neden uygulamalı yapılmalıdır?

Maske takma ve sızdırmazlık kontrolü, cihazı kuşanma, hava tüketimini izleme, dar alanlarda hareket, haberleşme, düşük basınç uyarısına tepki ve acil durum davranışları yalnızca teorik olarak öğrenilecek beceriler değildir. İstanbul İtfaiyesi THSC eğitimlerini teorik bölümün yanında uygulamalı eğitimlerle yürütmekte ve cihaz kullanım becerisinin düzenli pratikle geliştirilmesini esas almaktadır.^[6]

THSC cihaz kartında hangi bilgiler bulunmalıdır?

Eğitim ve envanter amacıyla tutulan bir THSC cihaz kartında üretici ve model, kurum veya seri numarası, tüp tipi ve kapasitesi, çalışma basıncı, birlikte kullanılan maske ve regülatör gibi bileşenler, kontrol tarihi, tespit edilen kusurlar, yapılan bakım veya düzeltici işlem ve cihazın hizmet durumu gibi bilgiler kayıt altına alınabilir. Bununla birlikte kontrol ve bakım aralıkları İtfaiyepedia tarafından genel bir süre olarak belirlenmemeli, üreticinin güncel talimatı ile kurumun yetkili bakım prosedürü esas alınmalıdır.^[4]

Eğitim ve güvenlik notu

Temiz hava solunum cihazı yaşam güvenliği açısından kritik bir kişisel koruyucu donanımdır ve kullanım, bakım, tüp dolumu, test ve onarım işlemleri yalnızca ilgili eğitim, üretici talimatları ve kurum prosedürleri doğrultusunda gerçekleştirilmelidir. İnternet üzerindeki genel bilgiler veya bu makale belirli bir cihaz modelinin kullanım kılavuzu, bakım talimatı veya kurumsal operasyon prosedürü yerine kullanılmamalıdır.^[4]

İlgili standartlar

TS EN 137 — Kendi kendine yeterli açık devreli sıkıştırılmış hava solunum cihazları TS EN 136 — Tam yüz maskeleri EN 137:2006 Tip 2 — Yangınla mücadele uygulamalarına yönelik ilgili ısı ve alev gereklilikleri

İlgili mevzuat