ARFF, havalimanlarında hava aracı kazaları, kırım olayları ve yangınlarında hayat kurtarma, tahliyeyi destekleme ve yangınla mücadele amacıyla görev yapan özel havalimanı kurtarma ve yangınla mücadele hizmetidir.
ARFF nedir?
ARFF, “Aircraft Rescue and Fire Fighting” ifadesinin kısaltmasıdır ve havalimanlarında hava aracı kaza, kırım ve yangınlarına karşı kurtarma ve yangınla mücadele hizmetlerini ifade eder. Türkiye’de DHMİ bu hizmeti “Uçak Kurtarma ve Yangınla Mücadele” olarak tanımlamakta ve birimin temel amacını ICAO standart ve önerilen uygulamaları doğrultusunda hava aracı olaylarına müdahale ederek insan hayatını kurtarmak ve can ile mal kayıplarını azaltmak olarak açıklamaktadır.[1]
ARFF'nin temel amacı nedir?
ARFF hizmetinin temel amacı yalnızca yangını söndürmek değildir; hava aracı kazası veya olayında insanların hayatta kalabileceği koşulları oluşturmak ve korumak, yolcular ve mürettebat için çıkış yollarını desteklemek ve kendi başına tahliye olamayan kişilerin kurtarılmasını başlatmaktır. Bu nedenle ARFF, yangın söndürme ile kurtarma faaliyetlerinin birlikte yürütüldüğü özel bir havalimanı acil durum hizmetidir.[2]
ARFF ile havalimanı itfaiyesi aynı şey midir?
Türkiye’de günlük kullanımda “havalimanı itfaiyesi” ifadesi ARFF birimini anlatmak için yaygın biçimde kullanılabilir; ancak ARFF’nin görev çerçevesi klasik yapı yangını müdahalesinden daha geniştir ve hava aracı yapıları, havacılık yakıtları, havalimanı hareket alanı, özel söndürücü maddeler, hızlı müdahale araçları ve havacılık acil durum planları gibi alanlarda özel bilgi ve eğitim gerektirir.[3]
ARFF ile RFFS arasındaki fark nedir?
ARFF, özellikle Kuzey Amerika ve Türkiye’de yaygın kullanılan “Aircraft Rescue and Fire Fighting” terimidir; ICAO ve EASA dokümanlarında ise aynı hizmet alanı için “Rescue and Fire Fighting Services” yani RFFS ifadesi sıkça kullanılır. Her iki kavram da havalimanındaki hava aracı kurtarma ve yangınla mücadele hizmetlerini ifade eder, ancak kullanılan terim kurum ve mevzuat sistemine göre değişebilir.[2]
ARFF hangi olaylara müdahale eder?
ARFF birimleri hava araçlarının kalkış, iniş, taksi, park veya diğer operasyonları sırasında meydana gelebilecek yangın, kaza ve kırım olaylarına müdahale etmek üzere hazır bulundurulur; ayrıca havalimanı işletme planına göre bina, tesis ve diğer havalimanı yangınlarına da görev verilebilir. Türkiye’de DHMİ havalimanı ARFF birimleri hava aracı olaylarının yanında havalimanı bina ve tesis yangınlarına müdahaleyi de görev tanımları içerisinde açıklamaktadır.[1]
ARFF yangın kategorisi nedir?
Havalimanı ARFF kategorisi, havaalanında sağlanması gereken kurtarma ve yangınla mücadele koruma seviyesini belirleyen 1 ile 10 arasındaki sınıflandırmadır. Türkiye’de SHGM’nin SHT-HES talimatında bu kategori esas olarak havalimanını normal olarak kullanan hava araçlarının toplam uzunluğu ve maksimum gövde genişliği dikkate alınarak belirlenir ve kategori arttıkça gerekli araç, söndürücü madde ve operasyonel kapasite de buna göre değişir.[4]
ARFF kategorileri nasıl belirlenir?
SHGM’nin güncel SHT-HES düzenlemesinde Kategori 1, toplam uzunluğu 9 metreden küçük hava araçlarından başlarken Kategori 10, toplam uzunluğu 76 ile 90 metre arasındaki hava araçlarını kapsar; ayrıca bir hava aracının gövde genişliği ilgili kategori için izin verilen maksimum değeri aşarsa kategori bir üst seviyeye çıkabilir. Bu nedenle ARFF kategorisi yalnızca uçağın yolcu kapasitesine veya ağırlığına bakılarak belirlenmez.[4]
Bir hava aracının ARFF kategorisi nasıl öğrenilir?
Bir hava aracının ARFF kategorisi gövde uzunluğu ve maksimum gövde genişliği üzerinden belirlenebilir ve ICAO’nun Rescue Fire veri tabanında çeşitli uçak tipleri için ilgili ARFF kodu yayımlanmaktadır. Örneğin A320-200 için kategori 6, A321-200 için kategori 7, A330-300 için kategori 9 ve A380-800 için kategori 10 bilgisi ICAO’nun güncel uçak kurtarma ve yangın verilerinde yer almaktadır.[5]
Havalimanının ARFF kategorisi ile uçağın kategorisi aynı şey midir?
Bir hava aracının teknik olarak belirlenen ARFF kategorisi ile bir havalimanında ilan edilen kurtarma ve yangınla mücadele kategorisi ilişkili olsa da aynı kavram değildir. Havalimanının sağladığı koruma seviyesi, o meydanı normal olarak kullanan hava araçları ve ilgili mevzuattaki trafik hareketi hükümleri dikkate alınarak belirlenir; bu nedenle belirli bir uçak tipinin teorik kategorisi tek başına havalimanının her zaman aynı kategoride ilan edileceği anlamına gelmez.[4]
ARFF müdahale süresi neden önemlidir?
Hava aracı yangınlarında yakıt miktarı, yangının hızlı gelişimi ve yolcu tahliyesi nedeniyle ilk dakikalar kritik öneme sahiptir. EASA’nın güncel RFFS kurallarında optimum görüş ve yüzey şartlarında ilk çağrıdan itibaren operasyonel pistin herhangi bir noktasına müdahale süresinin üç dakikayı aşmaması ve operasyonel hedefin iki dakikayı aşmaması öngörülmektedir.[2]
ARFF araçları neden normal itfaiye araçlarından farklıdır?
ARFF araçları yüksek hızla hava aracı olayına ulaşabilmek, arazi ve pist koşullarında hareket edebilmek ve büyük miktarda söndürücü maddeyi kısa sürede uygulayabilmek amacıyla özel olarak tasarlanır. Bu araçlarda su, köpük konsantresi, kuru kimyevi toz, yüksek kapasiteli pompa, çatı veya tampon monitörü ve bazı modellerde yüksek erişimli teleskopik bom gibi sistemler bulunabilir; ancak araç konfigürasyonu havalimanı kategorisi ve teslim edilen modele göre değişir.[6]
ARFF araçlarında hangi söndürücü maddeler bulunur?
ARFF operasyonlarında ana söndürücü sistem çoğunlukla su ve yangın söndürme köpüğü üzerinden yapılandırılırken kuru kimyevi toz gibi tamamlayıcı söndürücü maddeler de kullanılabilir. Havalimanı kategorisine göre gerekli söndürücü madde miktarları ve uygulama kapasiteleri ilgili havacılık standartlarında belirlenir ve belirli bir havalimanındaki gerçek araç kapasitesi yalnızca o havalimanının güncel envanteri üzerinden doğrulanmalıdır.[7]
Köpük neden hava aracı yangınlarında önemlidir?
Hava aracı kazalarında sıvı yakıtın geniş yüzeye yayılması sonucu havuz yangınları oluşabileceğinden yangın söndürme köpüğü yakıt yüzeyi üzerinde örtü oluşturarak alevin bastırılması ve yeniden tutuşma riskinin azaltılması amacıyla önemli bir söndürücü madde olarak kullanılır. ARFF hizmetlerinde kullanılacak köpük türü ve uygulama kapasitesi ilgili mevzuat, teknik şartname ve havalimanının operasyonel gereksinimlerine göre belirlenmelidir.[7]
Kuru kimyevi toz ARFF araçlarında neden kullanılır?
Kuru kimyevi toz hızlı alev bastırma özelliği nedeniyle bazı ARFF araçlarında tamamlayıcı söndürücü madde olarak bulunabilir ve özellikle sıvı yakıt kaynaklı yangınlarda ana söndürme sistemini desteklemek amacıyla kullanılabilir. Bununla birlikte bir ARFF aracında bulunacak KKT kapasitesi veya sistem tipi bütün havalimanlarında aynı değildir ve kategori ile araç teknik konfigürasyonuna göre değişir.[6]
ARFF personeli hangi eğitimleri alır?
ARFF personelinin eğitimi yalnızca yangın söndürme bilgisinden oluşmaz; havalimanı ve hava aracı tanıma, personel güvenliği, acil iletişim sistemleri, hortum ve monitör kullanımı, söndürücü maddeler, hava aracı tahliyesine yardım, yangınla mücadele, tehlikeli maddeler, kişisel koruyucu donanım ve solunum koruması gibi konular eğitim kapsamına girer. EASA’nın güncel eğitim çerçevesinde teorik ve sürekli uygulamalı eğitim ile düzenli yeterlilik kontrolleri öngörülmektedir.[8]
Türkiye'de ARFF personeli simülatör eğitimi alır mı?
DHMİ tarafından yayımlanan ARFF personel bilgilerinde personelin temel eğitimin ardından canlı yangın söndürme simülatörü ve araç kullanma simülatörü eğitimleri aldığı, meslek yaşamı boyunca teorik ve uygulamalı iş başı eğitimleriyle bilgilerini güncel tuttuğu belirtilmektedir. Erzincan Yıldırım Akbulut Havalimanı’ndaki tam boy uçak yangın simülatörü de uçak içi ve dışı yangınları ile yolcu kurtarma senaryolarının uygulanabildiği eğitim sistemi olarak kullanılmaktadır.[9]
Hava aracı bilgisi ARFF için neden önemlidir?
ARFF personelinin hava aracı gövde yapısı, kapılar ve acil çıkışlar, yakıt sistemi, motorlar, bataryalar, iniş takımları ve özel tehlikeler hakkında bilgi sahibi olması kurtarma ve söndürme planının doğru oluşturulması açısından önemlidir. EASA eğitim kriterlerinde “aircraft familiarisation” ayrı bir eğitim başlığı olarak yer almakta ve FAA da ARFF eğitim programlarında hava aracı tanımını temel eğitim konularından biri olarak işlemektedir.[8]
ARFF personelinde kişisel koruyucu donanım neden önemlidir?
ARFF operasyonlarında yüksek ısı, alev, yoğun duman, yakıt, kimyasallar ve mekanik tehlikeler bir arada bulunabileceği için uygun koruyucu kıyafet ve solunum koruması personelin temel güvenlik ekipmanları arasındadır. EASA, tüm müdahale personelinin görevlerini etkin biçimde yapabilmesi için koruyucu kıyafet ve solunum ekipmanıyla donatılmasını açıkça öngörmektedir.[2]
Havalimanı acil durum planı ile ARFF arasındaki ilişki nedir?
ARFF, havalimanı acil durum planının temel unsurlarından biridir ancak bir hava aracı kazası veya büyük acil durumda tek başına çalışan bir birim değildir. Sağlık, güvenlik, hava trafik kontrol, havalimanı işletmesi ve dış acil yardım kurumlarının görev ve koordinasyonu havalimanı acil durum planı içerisinde tanımlanır ve ARFF personelinin bu plan kapsamındaki görevlerini bilmesi eğitim gereklilikleri arasında yer alır.[8]
ARFF istasyonu nerede bulunmalıdır?
ARFF istasyonlarının konumu, müdahale araçlarının operasyonel pist ve hareket alanlarına gerekli süre içinde ulaşabilmesini sağlayacak şekilde planlanır. EASA, yangın istasyonunun normal olarak havalimanı üzerinde bulunmasını uygun görmekle birlikte gerekli müdahale sürelerinin karşılanması şartıyla farklı konumların da değerlendirilebileceğini belirtmektedir.[2]
ARFF araç sayısı bütün havalimanlarında aynı mıdır?
Hayır. Gerekli ARFF araç sayısı havalimanının kurtarma ve yangınla mücadele kategorisine bağlıdır. EASA’nın güncel kabul edilebilir uyum yönteminde kategori 1–5 havalimanları için en az bir, kategori 6–7 için iki ve kategori 8–10 için üç temel kurtarma ve yangınla mücadele aracına ilişkin seviye belirtilmektedir; ulusal düzenleme ve meydanın kendi operasyonel gereksinimleri daha fazla araç bulundurulmasına yol açabilir.[2]
Türkiye'de yüksek kategorili ARFF havalimanına örnek var mı?
Ankara Esenboğa Havalimanı DHMİ tarafından Kurtarma ve Yangınla Mücadele Kategorisi 10 olarak yayımlanmakta ve merkez ile uydu olmak üzere iki ARFF istasyonu, çeşitli yangınla mücadele ve kurtarma araçları ile hizmet vermektedir. Bu örnek yalnızca Esenboğa Havalimanı’nın güncel yayımlanmış envanterini gösterir ve diğer havalimanlarının araç veya personel sayısına genellenmemelidir.[10]
ARFF personel sayısı kategori numarasından doğrudan çıkarılabilir mi?
Hayır. ARFF personel sayısı yalnızca kategori numarasına bakılarak sabit bir sayı şeklinde belirlenmez; kullanılacak araçlar, ekipmanlar, hava aracı tipleri ve personele verilen diğer görevler dikkate alınarak görev ve kaynak analizi yapılması gerekir. EASA bu yaklaşımı “Task and Resource Analysis” yöntemiyle açıklamaktadır.[11]
ARFF hizmetinde iletişim neden önemlidir?
Hava aracı acil durumlarında yangın istasyonu, hava trafik kontrol kulesi, diğer yangın istasyonları, ARFF araçları ve gerekli durumlarda hava aracı uçuş ekibi arasında hızlı ve güvenilir iletişim sağlanması gerekir. EASA kuralları acil durum haberleşmesinin iki yönlü olmasını, ARFF araçlarıyla iletişim sağlanmasını ve ilgili haberleşmenin kaydedilmesini öngörmektedir.[2]
Havalimanı suya veya zor araziye yakınsa ARFF hizmeti değişir mi?
Bir havalimanının yaklaşma veya kalkış sahalarının önemli bölümü su, bataklık ya da zor arazi üzerinden geçiyorsa standart araçların yanında bölgesel tehlikeye uygun özel kurtarma hizmetleri ve ekipmanlarının planlanması gerekebilir. ICAO ve EASA çerçevesi bu tür çevresel özelliklerin kurtarma planlamasına dahil edilmesini öngörmektedir.[11]
ARFF yalnızca uçak yangınlarını mı kapsar?
ARFF’nin öncelikli uzmanlık alanı hava aracı kurtarma ve yangınla mücadeledir ancak havalimanı işletme yapısına göre bina, tesis, yakıt sahası ve diğer havalimanı yangınlarına da müdahale görevi verilebilir. DHMİ’nin birçok havalimanı ARFF tanımında hava aracı olaylarının yanında havalimanı bina ve tesis yangınlarına müdahale de birimin görevleri arasında gösterilmektedir.[1]
ARFF memuru ile belediye itfaiyecisinin işi aynı mıdır?
Her iki meslek de yangınla mücadele ve kurtarma disiplinleriyle ilişkili olsa da ARFF personeli havacılık ortamına özgü ilave görev ve eğitimlere sahiptir. Hava aracı yapıları, pist ve apron güvenliği, hava trafik kontrolüyle koordinasyon, özel ARFF araçları, havacılık yakıtları ve hava aracı acil tahliyesi gibi alanlar ARFF mesleğinin uzmanlık kapsamını oluşturur.[8]
ARFF'de kullanılan üretici araçları neden kaynak olarak dikkatli değerlendirilmelidir?
ARFF araç üreticilerinin katalogları pompa, monitör, köpük sistemi, HRET ve tank kapasitesi gibi teknik özellikleri anlamak açısından yararlıdır; ancak bir üreticinin ürün ailesinde sunduğu opsiyonların belirli bir havalimanına teslim edilen araçta bulunduğu varsayılamaz. Gerçek envanter ve operasyon kapasitesi değerlendirilirken ilgili havalimanının resmi kayıtları ve teslim edilen aracın model-spesifik teknik belgeleri esas alınmalıdır.[6]
Eğitim ve güvenlik notu
ARFF, ulusal ve uluslararası havacılık düzenlemelerine bağlı özel bir kurtarma ve yangınla mücadele hizmetidir. Belirli bir havalimanının ARFF kategorisi, personel sayısı, araç sayısı, söndürücü madde kapasitesi veya operasyon yeterliliği yalnızca genel bir internet makalesinden belirlenmemeli; SHGM ve DHMİ tarafından yayımlanan güncel düzenlemeler, havalimanı işletme belgeleri ve uygulanabilir ICAO dokümanları esas alınmalıdır.[4]
İlgili standartlar
ICAO Annex 14 ve Doc 9137 Part 1: ilgili baskı ve yerel düzenlemeyle birlikte değerlendirilir.
Standart referansı, uygunluk belgesi veya tam metin erişimi anlamına gelmez.İlgili mevzuat
Mevzuat ve standart rehberini inceleyinBu metindeki kavramlar
Tanımını açmak istediğiniz terimi seçin.
Kaynakça ve ileri okuma
Kaynakların kapsamı ve uygulanabilirliği birlikte değerlendirilmelidir.
