
Yangın hortumu; söndürme suyunu pompa, hidrant veya diğer su kaynağından lans, monitör ya da başka uygulama ekipmanına taşıyan esnek basınçlı su iletim ekipmanıdır. Hortum tipi, çapı, uzunluğu, çalışma basıncı ve bağlantı sistemi göreve göre değişir.
Yangın hortumu nedir?
Yangın hortumu; su veya uygun söndürme çözeltisini bir pompa, hidrant, su ikmal aracı veya başka bir kaynaktan müdahale noktasına taşıyan esnek basınçlı iletim ekipmanıdır. İtfaiyecilikte hortum tek başına düşünülmez. Pompa, hortum, kaplin, dağıtıcı, lans ve diğer bağlantı elemanları birlikte bir su iletim hattı oluşturur. Ankara İtfaiyesi eğitim kaynağında yangına suyla müdahalede temel ekipmanlar pompa, hortum ve lans olarak birlikte ele alınmaktadır. Pompanın görevi de suyu gerekli basınç ve debide hatta vermektir.[1]
Yangın hortumu hangi görevlerde kullanılır?
Yangın hortumu yalnızca bina yangınlarında kullanılan bir ekipman değildir. Kullanım alanları; - yapı yangınları, - araç yangınları, - endüstriyel yangınlar, - orman ve arazi yangınları, - su ikmal operasyonları, - hidrant bağlantıları, - monitör beslemesi, - su tahliyesi, - uzun mesafe su transferi gibi farklı görevleri kapsayabilir. İstanbul İtfaiyesinin Ahtapot Hortum Taşıma ve Serme Aracı örneğinde kilometrelerce hortumun orman/kara yangınlarında uzak su kaynağından su taşımak, sel tahliyesi ve afetlerde su temini amacıyla kullanılabildiği görülmektedir.[7]
Hortum tipleri A, B, C ve D ne anlama gelir?
Türkiye’de itfaiyecilikte hortumlar uygulamada A, B, C ve D tipi gibi adlarla anılabilir. Ancak bu harflerin yalnızca “büyükten küçüğe” ezberlenmesi yerine ilgili standardın ve ürün belgesinin esas alınması gerekir. TSE’nin yürürlükteki ürün belgelendirme kayıtlarında TS 9222 kapsamında; - 25 mm ve 38 mm iç çaplı D tipleri, - 42 mm ve 52 mm iç çaplı C türleri, - 75 mm sınıfında B tipi, - 110 mm sınıfında A tipi gibi farklı ölçüler listelenmektedir. Ayrıca 64 ve 70 mm gibi çaplar da sertifika kapsamlarında görülebilmektedir. Başvuru Portalı Bu nedenle “C hortum her zaman tek bir çap demektir” gibi genellemelerden kaçınmak gerekir; ürünün teknik belgesindeki nominal çap esas alınmalıdır.[4]
Ankara İtfaiyesinde hangi hortum tipleri kullanılıyor?
Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin yayımladığı satın alma kayıtları, farklı tipte yangın hortumlarının kurumsal envanterde kullanıldığını doğrudan göstermektedir. 2019 tarihli Ankara İtfaiyesi ihalesinde; - 12.000 metre C tipi yangın söndürme hortumu - 5.000 metre B tipi yangın söndürme hortumu alımı yapılması planlanmıştır. Ankara Büyükşehir Belediyesi 2025 tarihli başka bir itfaiye malzemesi alımında ise 350 adet D tipi yangın söndürme hortumu yer almaktadır. Ankara Büyükşehir Belediyesi Bu kayıtlar, B/C/D ifadelerinin yalnız teorik eğitim terimleri olmadığını; Ankara İtfaiyesinin gerçek malzeme ve ekipman planlamasında da kullanıldığını göstermektedir.[2]
Hortum çapı neden önemlidir?
Hortum çapı, hattın taşıyabileceği su miktarı ve oluşan basınç kayıpları üzerinde önemli etkiye sahiptir. Genel olarak daha büyük çaplı bir hortum, aynı debi koşullarında daha düşük sürtünme kaybıyla daha fazla su taşıyabilir. Daha küçük çaplı hortum ise daha hafif ve manevra kabiliyeti yüksek olabilir ancak belirli debilerde basınç kaybı daha hızlı artabilir. Bu nedenle hortum çapı; - istenen debi, - hat uzunluğu, - pompa basıncı, - lans ihtiyacı, - personel sayısı, - operasyon türü birlikte değerlendirilerek seçilmelidir.[1]
Hortum uzunluğu basıncı etkiler mi?
Evet. Su hortum içerisinde ilerlerken iç yüzey ve bağlantılar nedeniyle enerji kaybeder. Hat uzadıkça toplam sürtünme kaybı da artar. Bu nedenle uzun bir hortum hattında lansın ihtiyaç duyduğu basıncı sağlamak için yalnız pompanın çıkış basıncına bakmak yeterli değildir. Değerlendirmede; - hortum çapı, - toplam hortum uzunluğu, - debi, - kot farkı, - kaplin ve dağıtıcılar, - lans ihtiyacı birlikte düşünülmelidir. Ankara İtfaiyesi eğitim kaynağında pompanın suyu istenilen basınç ve debide vermesi gerektiği açıkça belirtilmektedir.[1]
Debi ve basınç hortum hattında neden birlikte değerlendirilir?
Debi, birim zamanda geçen su miktarını; basınç ise hattaki basınç seviyesini ifade eder. Aynı hortum hattında debi yükseldikçe sürtünme kayıpları da artabilir. Bu nedenle hedeflenen lans debisinin sağlanması için yalnız pompa basıncının yüksek olması yeterli değildir. İtfaiye sisteminde doğru çalışma noktası; pompa → hortum hattı → bağlantılar → lans zinciri boyunca değerlendirilmelidir. İstanbul İtfaiyesinin çok maksatlı araç teknik verilerinde de pompa performansı “8 barda 2.800 L/dk” gibi basınç ve debi birlikte verilerek tanımlanmaktadır.[8]
Yassı ve yarı sert hortum arasındaki fark nedir?
Yangın söndürme sistemlerinde hortumların yapısı kullanım amacına göre farklı olabilir. Yassı hortumlar, iç basınç olmadığında yassı hâle gelir ve itfaiye araçlarında kompakt biçimde taşınabilir. Yarı sert hortumlar ise basınç olmasa da belirli yuvarlak formunu korur ve özellikle yangın dolabı/makara sistemlerinde kullanılır. Ankara İtfaiyesi’nin yangın güvenliği eğitim dokümanında bina yangın dolaplarında; - yarı sert hortumlar için TS EN 671-1 / TS EN 694, - yassı hortumlu dolaplar için TS EN 671-2 standartlarına atıf yapılmaktadır.[3]
Yangın dolabı hortumu ile araç hortumu aynı mıdır?
Her hortum aynı kullanım sınıfında değerlendirilmemelidir. Bina yangın dolaplarında kullanılan hortumlar ile itfaiye araçlarında kullanılan taşınabilir hortumların çalışma biçimi, standardı ve fiziksel yapısı farklı olabilir. TSE kaynaklarında; - yangın dolabı hortumları için TS EN 694, - itfaiye araçlarında kullanılan yangın söndürme hortumları için TS 9222, - sabit sistem hortumları için TS EN 14540 gibi farklı standart grupları yer almaktadır. TSE Dosyaları Bu nedenle “yangın hortumu” genel adı altında bütün ürünlerin aynı standartta olduğu düşünülmemelidir.[5]
Kaplin ve Storz bağlantısı nedir?
Yangın hortumlarının birbirine, pompaya, hidranta veya lansa bağlanabilmesi için kaplin sistemleri kullanılır. Türkiye’de ve Avrupa’da itfaiyecilikte Storz tipi simetrik bağlantılar yaygın olarak görülür. Bu sistemde erkek-dişi ayrımı yerine aynı nominal boyuttaki iki bağlantı birbirine kilitlenebilir. Kaplin seçimi yalnız fiziksel çapla yapılmamalıdır. Hortum çapı, bağlantı standardı, conta ve ekipmanın çalışma basıncı birbiriyle uyumlu olmalıdır. Ankara İtfaiyesinin satın alma ve eğitim kayıtları farklı B/C/D hortum tiplerini göstermektedir; İstanbul İtfaiyesi de araç ve hortum sistemlerinde farklı bağlantı elemanları, dağıtıcılar ve redüksiyonlar kullanmaktadır.[7]
Hortumun bükülmesi neden tehlikelidir?
Hortumun keskin biçimde bükülmesi veya ezilmesi, hortum iç kesitini daraltarak su akışını azaltabilir ya da tamamen kesebilir. Bu durum özellikle iç saldırı hattında çalışan personel için ciddi risk oluşturabilir. İstanbul İtfaiyesi, hortumun bükülmesi, enkaz altında sıkışması veya araç tarafından ezilmesi sonucunda lansa gelen suyun kesilebileceğini ve hortum hattının personelin güvenliği açısından kritik olduğunu vurgulamaktadır. İtfaiye Hortum hattı serilirken keskin dönüşler, kapı altları, araç yolları ve mekanik ezilme riski bulunan noktalar sürekli kontrol edilmelidir.[6]
Hortuma araçla basılması neden sakıncalıdır?
Basınçlı veya basınçsız bir yangın hortumunun üzerinden ağır araç geçmesi; - hortum dokusuna, - iç kaplamaya, - kaplinlere, - bağlantı bölgelerine zarar verebilir. Hasar her zaman dışarıdan hemen görülmeyebilir. Özellikle aktif müdahale hattının ezilmesi, lansa giden su akışını keserek müdahale personelini tehlikeye sokabilir. Bu nedenle hortumun taşıt yolu üzerinden geçmesi zorunluysa kurum prosedürlerinde belirtilen hortum köprüsü veya koruyucu yöntemler kullanılmalıdır.[6]
Hortum hattı nasıl serilir?
Hortum hattı serilirken amaç, suyun kaynaktan uygulama noktasına mümkün olduğunca güvenli ve kesintisiz ulaşmasını sağlamaktır. Genel olarak; - gereksiz keskin dönüşlerden kaçınılmalı, - kaplinlerin doğru bağlandığı kontrol edilmeli, - hortum geçiş yolları korunmalı, - hat üzerindeki kıvrılmalar giderilmeli, - lans ekibinin ilerlemesine yeterli hortum payı bırakılmalı, - pompa operatörü ile lans ekibi arasında iletişim sağlanmalıdır. Uzun mesafeli su transferinde ise hortum serme araçları, ara pompalar ve yüksek kapasiteli hortum sistemleri kullanılabilir. İstanbul İtfaiyesinin Ahtapot sistemi 1.000 ve 3.000 metrelik hortum taşıma konteynerleriyle buna örnek oluşturur.[7]
Hortum kontrolünde nelere bakılır?
Yangın hortumu olaydan sonra yalnız “su kaçırıyor mu?” diye kontrol edilmemelidir. Kontrolde; - dış yüzeyde kesik ve aşınma, - ezilme, - yanık veya ısı hasarı, - kimyasal kontaminasyon, - kaplinlerin gevşemesi, - conta hasarı, - bağlantı bölgesi ayrılması, - iç kaplama hasarı gibi durumlar değerlendirilmelidir. Hasarlı hortum, kurumun bakım prosedürüne göre test edilmeli, onarılmalı veya hizmet dışı bırakılmalıdır.[4]
Hortum nasıl temizlenmeli ve kurutulmalıdır?
Yangın hortumunun kullanım sonrasında temizlenmesi, kurutulması ve uygun şekilde depolanması hizmet ömrü açısından önemlidir. Hortum üzerinde; - çamur, - yağ, - yakıt, - kimyasal madde, - kurum ve yanma artıkları kalabilir. Temizlik yöntemi kullanılan hortumun malzemesine ve üretici talimatlarına göre belirlenmelidir. Hortum tamamen kurutulmadan uzun süre kapalı veya nemli şekilde depolanmamalıdır. Aynı şekilde yüksek sıcaklık, keskin yüzeyler ve üretici tarafından uygun görülmeyen kimyasallardan korunmalıdır.[4]
Hortum standardı neden önemlidir?
Yangın hortumu, yüksek basınç altında ve zorlu çevre koşullarında kullanılan güvenlik açısından kritik bir ekipmandır. Bu nedenle; - boyutsal uygunluk, - basınca dayanım, - hortum yapısı, - bağlantı uyumu, - performans ve işaretleme gibi özelliklerin ilgili standarda göre değerlendirilmesi gerekir. TSE’nin güncel belge sorgu sisteminde TS 9222 standardına göre itfaiye araçlarında kullanılan yangın söndürme hortumlarına ilişkin halen yürürlükte ürün belgeleri bulunmaktadır. Başvuru Portalı Bu durum standardın Türkiye’de ürün belgelendirmesinde halen aktif biçimde kullanıldığını göstermektedir.[4]
Ankara İtfaiyesinde hortum eğitimi ve kullanım yaklaşımı
Ankara İtfaiyesi’nin eğitim kaynaklarında hortum, söndürme sisteminin pompa ile lans arasındaki temel iletim elemanı olarak ele alınır. 2020 tarihli Söndürme Maddeleri Kullanım Teknikleri eğitim kitabında suyla mücadelede; Pompa → Hortum → Lans zinciri açık biçimde gösterilmektedir. Ankara Büyükşehir Belediyesi Ayrıca Ankara Büyükşehir Belediyesinin malzeme alımlarında B, C ve D tipi yangın söndürme hortumlarının ayrı ayrı yer alması, eğitim terminolojisi ile gerçek kurumsal envanter kullanımının örtüştüğünü göstermektedir. Ankara Büyükşehir Belediyesi Bu örnek Ankara İtfaiyesine özgü kurumsal kullanımı gösterir; Türkiye’deki bütün itfaiyelerin aynı miktar, marka veya teknik özellikte hortum kullandığı anlamına gelmez.[1]
Yangın dolabı hortumlarında hangi kurallar vardır?
Bina yangın dolaplarında kullanılan hortumların gereklilikleri, itfaiye aracındaki müdahale hortumlarından ayrı değerlendirilmelidir. Ankara İtfaiyesinin yangın güvenliği eğitim kaynağında; - yarı sert hortumlu dolapların TS EN 671-1, - hortumun TS EN 694, - yassı hortumlu dolapların TS EN 671-2 standardına uygun olması gerektiği açıklanmaktadır. Ankara Büyükşehir Belediyesi Aynı kaynakta yarı sert sistemler için 25 mm çap ve en fazla 30 m, yetişmiş yangın söndürme görevlisi bulunan yapılardaki yassı hortum sistemleri için ise 50 mm’ye kadar çap ve 20 m’ye kadar uzunluk gibi yönetmelik esaslı değerler verilmektedir. Ankara Büyükşehir Belediyesi Bu değerler bina yangın dolabı sistemleri içindir; itfaiye araç hortumlarına genellenmemelidir.[3]
Yangın hortumu seçerken nelere bakılır?
Yangın hortumu seçerken yalnız çap veya fiyat dikkate alınmamalıdır. Teknik değerlendirmede; - kullanım amacı, - nominal iç çap, - hortum uzunluğu, - çalışma ve test basıncı, - patlama dayanımı, - kaplin tipi, - iç ve dış kaplama malzemesi, - ağırlık, - aşınma dayanımı, - sıcaklık ve kimyasal dayanım, - ilgili standarda uygunluk birlikte değerlendirilmelidir. İtfaiye teşkilatında kullanılacak bir ürünün yalnız piyasada satılıyor olması yeterli değildir; teknik şartname ve uygunluk belgeleri kurumun görev ihtiyacına göre değerlendirilmelidir.[4]
Yangın hortumu hakkında sık yapılan yanlışlar
“C tipi hortum her zaman tek bir çaptır.” Yanlış. Ürün ve standarda göre farklı nominal çaplar görülebilir. “Debi yüksekse basınç da mutlaka yüksektir.” Yanlış. Debi ve basınç farklı kavramlardır. “Hortum su kaçırmıyorsa sağlamdır.” Yanlış. Ezilme, ısı hasarı veya iç kaplama problemi dışarıdan hemen fark edilmeyebilir. “Yangın dolabı hortumu ile araç hortumu aynı standarttadır.” Yanlış. Kullanım alanına göre farklı standartlar bulunur. “Hortum ne kadar uzun olursa o kadar iyidir.” Yanlış. Hat uzadıkça basınç kayıpları artabilir. “Basınçlı hortumun üzerinden araç geçebilir.” Yanlış. Mekanik hasar ve su kesintisi ciddi operasyon riski oluşturabilir.[4]
Kısa özet
Yangın hortumu, söndürme suyunu kaynaktan müdahale noktasına taşıyan temel itfaiye ekipmanlarından biridir. Hortumun çapı, uzunluğu, yapısı ve bağlantı sistemi; taşınacak debi, pompa basıncı ve görev türüne göre seçilir. Türkiye’de itfaiye araçlarında kullanılan yangın söndürme hortumları için TS 9222 önemli teknik referanslardan biridir. Ankara İtfaiyesinin eğitim ve satın alma kayıtları da B, C ve D tipi hortumların kurumun eğitim ve operasyonel altyapısında kullanıldığını göstermektedir.[4]
İçerik Ankara İtfaiyesinin eğitim ve satın alma kayıtları, Türk Standardları Enstitüsü ürün/standart bilgileri ve İstanbul İtfaiyesinin kurumsal operasyon kaynakları dikkate alınarak hazırlanmıştır. Yangın hortumlarının çapı, uzunluğu, çalışma basıncı, bağlantı sistemi ve performans değerleri ürün ve kullanım amacına göre değişebilir. Operasyonel kullanımda kurum eğitimi, güncel teknik şartname, ürün uygunluk belgesi ve üretici talimatı esas alınmalıdır.
İlgili standartlar
TS 9222; TS EN 671-1; TS EN 671-2; TS EN 671-3; TS EN 694; TS EN 14540
Standart referansı, uygunluk belgesi veya tam metin erişimi anlamına gelmez.İlgili mevzuat
Mevzuat ve standart rehberini inceleyinBu metindeki kavramlar
Tanımını açmak istediğiniz terimi seçin.
Kaynakça ve ileri okuma
Kaynakların kapsamı ve uygulanabilirliği birlikte değerlendirilmelidir.


